Kinh nghiệm lâu năm tạo nền cho vườn bưởi
Vườn bưởi OCOP là mô hình kết hợp kinh nghiệm canh tác, lựa chọn giống phù hợp và chuẩn hóa chất lượng để biến nông sản tại vườn thành sản phẩm có nhận diện trên thị trường. Tại thôn Lâm Điền, xã Quảng Bi, câu chuyện ấy gắn với ông Nguyễn Tiến Luyện, người đã có 25 năm làm vườn và xây dựng vườn cây ăn quả rộng khoảng 2 ha từ đất gia đình cùng diện tích thuê thêm. Tình yêu cây trái của ông bắt nguồn từ khu vườn nhiều thế hệ trong gia đình, nơi cây bưởi chua, ổi và những loại quả khác vừa phục vụ bữa ăn vừa đem lại nguồn thu. Khi mở rộng sản xuất, ông không chỉ dựa vào giống quen thuộc mà chủ động tìm hiểu giống mới. Đó là lựa chọn đáng chú ý: kinh nghiệm lâu năm có giá trị nhất khi giúp người trồng thử nghiệm có căn cứ, thay vì chỉ lặp lại cách làm cũ.

Thử nghiệm bưởi Phúc Trạch trên đất Lâm Điền
Ngay từ khi gây dựng vườn, ông Luyện trồng bưởi Diễn và đưa thêm bưởi Phúc Trạch có nguồn gốc từ Hà Tĩnh vào thử nghiệm. Sau khi nếm giống bưởi này, ông nhận thấy hương vị phù hợp với thị hiếu người mua; qua quá trình chăm sóc, cây thích nghi với điều kiện đất và khí hậu tại Lâm Điền, sinh trưởng ổn định. Ông tiếp tục mở rộng diện tích, hình thành vườn với hai giống chủ lực là bưởi Diễn và bưởi Phúc Trạch. Hiện gia đình có hơn 400 cây thuộc hai giống này; ngoài ra còn trồng nhãn Đại Thành, kết hợp ao cá để đa dạng hoạt động sản xuất. Với trồng bưởi Phúc Trạch, kinh nghiệm không nằm ở một bí quyết đơn lẻ: người trồng phải theo dõi vườn thường xuyên, tỉa cành, bón phân và chủ động phòng trừ sâu bệnh. Đáng chú ý, bưởi Phúc Trạch trồng tại Lâm Điền được ông nhận xét có vị ngọt hơn quả trồng ở Hà Tĩnh.

OCOP giúp sản phẩm có thêm niềm tin thị trường
Sản xuất tốt chưa đủ để bảo đảm đầu ra. Vườn bưởi nhà ông Luyện từng đưa sản phẩm đến các cửa hàng thực phẩm hữu cơ và kênh phân phối khác, nhưng vẫn chịu sức ép cạnh tranh khi quả thu hoạch tập trung, còn nguồn cung ngày càng tăng. Đây là điểm nghẽn quen thuộc của nhà vườn quy mô gia đình: chất lượng có thể tốt, nhưng bán hàng thiếu ổn định nếu sản phẩm khó được nhận diện. Năm 2021, bưởi Phúc Trạch và bưởi Diễn của gia đình được Hà Nội công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao; đến năm 2024, cả hai tiếp tục được đánh giá định kỳ và giữ chứng nhận. Với ông Luyện, OCOP bưởi không chỉ là danh hiệu. Quá trình đánh giá thúc đẩy người làm vườn chú trọng chất lượng, thông tin, nhãn mác và cách giới thiệu sản phẩm. Theo ông Luyện, sản lượng dự kiến trong vụ này khoảng 20.000–30.000 quả; quả đẹp có giá khoảng 20.000 đồng mỗi quả, còn quả nhỏ được phân loại và bán với giá thấp hơn.

Giá trị OCOP cần được nối tiếp bằng đầu ra bền vững
Câu chuyện của ông Luyện cho thấy chứng nhận có thể giúp sản phẩm tiếp cận thêm khách hàng và tạo niềm tin, nhưng không thể thay thế việc xây dựng thị trường lâu dài. Một đối chiếu hữu ích đến từ mô hình của ông Nguyễn Văn Lập ở xã Yên Bài: sau khi nhận ra chỉ trồng một giống khiến mùa thu hoạch dồn vào dịp Tết và rủi ro dư cung, ông bắt đầu ghép cải tạo vườn từ khoảng năm 2014, ban đầu với 80 cây bưởi Tam Vân. Mô hình này không phải của ông Luyện, nhưng cho thấy nhà vườn có thể ứng phó áp lực mùa vụ bằng cách đa dạng giống và kéo dài thời gian thu hoạch. Hướng đi tiếp theo được ông Luyện tính đến là kết hợp vườn cây với du lịch nông nghiệp và trải nghiệm. Để bưởi Phúc Trạch phát triển ổn định, cần song hành nỗ lực chăm sóc với kết nối thị trường, quảng bá và mở rộng kênh phân phối. OCOP tạo điểm tựa về chất lượng và nhận diện; giá trị lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc người mua có thể tìm thấy sản phẩm đều đặn hay không.







