Từ ốc tự nhiên đến đàn giống thích nghi địa phương
Nuôi ốc bươu đen bằng thức ăn thảo dược là mô hình kết hợp gây giống, chăm sóc ốc trong ao và sử dụng các loại cây, lá trồng hoặc có sẵn tại địa phương làm thức ăn. Cách làm này đáng chú ý không chỉ vì đổi khẩu phần, mà còn vì tạo doanh thu từ cả ốc thương phẩm lẫn con giống. Năm 2019, ông Thái Thanh Trí nghỉ công việc lái xe, trở về quê ở xã Phù Mỹ Nam, Gia Lai, bắt ốc bươu đen tự nhiên tại sông, suối để nuôi và nhân giống. Sau khi nhận thấy ốc bản địa sinh trưởng chậm, ông thử lai với giống ốc Thái Lan có kích thước lớn hơn, hướng đến đàn ốc vừa có vóc dáng lớn vừa thích nghi khí hậu địa phương. Đây là lựa chọn có tính thực tế: xây nguồn giống từ điều kiện tại chỗ thay vì chỉ trông chờ vào thức ăn hay đầu ra.
Bài học đắt giá về nguồn thức ăn
Điểm đáng học hỏi của mô hình không nằm ở lời hứa rằng thảo dược sẽ tự động làm ốc khỏe, mà ở việc kiểm soát đầu vào sau một lần thiệt hại lớn. Năm 2022, để giảm chi phí, ông Trí dùng vỏ dưa hấu mua về làm thức ăn; ông cho rằng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật có thể là nguyên nhân khiến 4 tấn ốc chết trong ít ngày, gây thiệt hại gần 500 triệu đồng. Sau sự cố, ông dành đất trồng đinh lăng, ngải cứu, đu đủ và lạc tiên, dùng lá hoặc hoa luân phiên, kết hợp lá mì. Đinh lăng, ngải cứu và hoa đu đủ đực vì thế trở thành một phần của khẩu phần, nhưng kết quả về sức khỏe đàn ốc nên được xem là kinh nghiệm của người nuôi, không phải bằng chứng rằng mọi loại thảo dược đều có tác dụng như nhau.
Hai dòng sản phẩm, một bài toán quản lý
Mô hình nuôi ốc bươu có thêm lợi thế khi không phụ thuộc duy nhất vào bán ốc thịt: trại vừa cung ứng thương phẩm, vừa bán con giống cho người nuôi khác. Hai khu nuôi của ông Trí rộng khoảng 2 ha; ao sâu 1–1,4 m, có hệ thống cấp và thoát nước, còn bèo trên mặt ao giúp tạo bóng mát. Mỗi năm, trại bán khoảng 5–6 tấn ốc thương phẩm, giá 120.000–150.000 đồng/kg tùy kích cỡ, cùng khoảng 300.000 con giống, giá 1.000 đồng/con. Người dân trong vùng đến mua giống và tìm hiểu kỹ thuật; ông cũng liên kết với 16 hộ để chia sẻ kinh nghiệm, cung cấp giống và hướng dẫn nuôi. Mở được hai nguồn thu là điểm mạnh, nhưng cũng đòi hỏi người nuôi quản lý riêng chất lượng con giống, sản lượng thương phẩm và đầu ra cho từng loại.
Đừng so sánh thu nhập nếu chưa rõ cách tính
Các mức thu nhập được nêu không hoàn toàn trùng nhau, vì vậy không nên lấy một con số làm cam kết cho người muốn bắt đầu nuôi ốc bươu. Có bài ghi cơ sở bán 4–5 tấn ốc thương phẩm và khoảng 300.000 con giống mỗi năm; bài khác nêu 5–6 tấn ốc, doanh thu 600–700 triệu đồng từ thương phẩm và thêm 300 triệu đồng từ giống, tổng doanh thu gần 1 tỷ đồng, lợi nhuận 500–600 triệu đồng. Khác biệt có thể gắn với quy mô, sản lượng hoặc cách ghi nhận doanh thu, nhưng dữ liệu hiện có chưa đủ để đối chiếu chính xác; cần xác minh thời điểm, số cơ sở và khoản chi phí đã tính trước khi so sánh. Sản phẩm đã đạt OCOP 3 sao và được tiêu thụ ở nhiều tỉnh, thành. Ông Trí dự định mở rộng theo hướng sinh thái, an toàn và xây dựng thương hiệu.
