Mốc 30/6/2027 là hạn chót, không phải mục tiêu tham khảo
Các công trình APEC tại Phú Quốc là hệ thống dự án giao thông, sân bay, trung tâm hội nghị và hạ tầng thiết yếu được chuẩn bị để phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027, đồng thời tạo năng lực vận hành lâu dài cho đảo. Sáng 25/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và lãnh đạo các bộ, ngành kiểm tra tiến độ triển khai các dự án tại Phú Quốc. Thông điệp chính của chuyến kiểm tra rất rõ: các công trình phải hoàn thành chậm nhất ngày 30/6/2027. Đây không nên được hiểu là một mốc có thể thương lượng khi gặp khó khăn; thời hạn này còn dành chỗ cho nghiệm thu, chạy thử và chuẩn bị vận hành trước hội nghị. Vì vậy, tiến độ dự án phải được điều hành theo cả hệ thống, thay vì chỉ tính chuyện từng công trình riêng lẻ.
Quy mô nhiệm vụ lớn: tại Phú Quốc có 21 công trình, dự án phục vụ APEC 2027; đến ngày 22/10, giải ngân đạt gần 9.400 tỷ đồng, tương đương 69% kế hoạch vốn năm. Con số giải ngân cho thấy nguồn lực đã được đưa vào triển khai, nhưng tự nó chưa bảo đảm các hạng mục sẽ về đích đồng bộ. Một tuyến đường hoàn thành đúng hạn cũng khó phát huy tác dụng nếu điện, nước, xử lý nước thải, giao thông kết nối hay nhân lực vận hành còn thiếu. Do đó, mốc 30/6 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm kiểm soát tiến độ thực chất trên toàn bộ mạng lưới.
Tăng tốc là cần thiết, nhưng không thể lấy chất lượng làm vật hy sinh
Áp lực không chỉ nằm ở lịch thi công. Theo thông tin tại buổi làm việc, một số dự án còn vướng giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, nhân công, thiết bị, thủ tục đầu tư và vốn; việc chuẩn bị đầu tư chưa kỹ, năng lực một số nhà thầu chưa tương xứng, còn di dời hạ tầng kỹ thuật chậm. Những điểm nghẽn này đòi hỏi xử lý nhanh và quy trách nhiệm rõ, chứ không phải rút ngắn quy trình an toàn hoặc nghiệm thu qua loa. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu thực hiện tinh thần “ba không”: không lùi mốc 30/6/2027, không hạ chuẩn an toàn, chất lượng, mỹ thuật và không để xảy ra sai phạm. Đây là giới hạn đúng đắn: tiến độ gấp không thể trở thành lý do hợp thức hóa công trình kém bền vững hay tiềm ẩn nguy hiểm.
Các con số tiến độ càng cho thấy vì sao lời nhắc ấy cần được biến thành hành động. Đến thời điểm được báo cáo, tuyến tàu điện đô thị đoạn 1 đạt 31%, còn Đại lộ APEC đạt 42,6%; thời hạn dự kiến của tuyến tàu điện là 30/6/2027, trong khi đại lộ dự kiến hoàn thành ngày 31/12/2026. Với những hạng mục đang chạy sát hạn, điều quan trọng không phải chỉ là tăng ca, mà là tháo gỡ nút thắt theo thứ tự ưu tiên, giám sát chất lượng liên tục và bảo đảm an toàn cả trong thi công lẫn vận hành. Hạ tầng Phú Quốc chỉ thực sự được nâng cấp khi công trình vừa kịp thời, vừa dùng được lâu dài.
Minh bạch và quyền lợi người dân phải đi cùng công trường
Cơ chế đặc thù có thể giúp tháo gỡ thủ tục và đẩy nhanh đầu tư, nhưng càng cần được thực hiện công khai, đúng pháp luật và có thể kiểm tra. Chỉ đạo yêu cầu các dự án vừa bảo đảm tiến độ vừa minh bạch, không để xảy ra sai phạm, thất thoát hay lãng phí. Cùng với đó, các cơ quan được yêu cầu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn nhà nước năm 2026 và cập nhật thống nhất số liệu hằng tuần theo khối lượng thực tế. Mục tiêu giải ngân là cam kết về tiến độ sử dụng vốn, không phải cái cớ để chi nhanh bằng mọi giá. Công khai số liệu, kiểm soát khối lượng và làm rõ trách nhiệm sẽ giúp bảo vệ cả ngân sách lẫn chất lượng công trình.
Người dân cũng cần được nhìn nhận như một phần của kết quả dự án, không chỉ là bên bàn giao mặt bằng. Yêu cầu đặt ra là công tác tái định cư phải bảo đảm nơi ở ổn định, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi cũ, cùng khả năng tiếp cận trường học, y tế, dịch vụ và tiện ích công cộng. Đây là phép thử cụ thể cho cách phát triển: một công trình phục vụ sự kiện quốc tế sẽ khó được xem là thành công nếu để lại gánh nặng sinh kế hoặc thiếu dịch vụ thiết yếu cho cộng đồng địa phương. Tác động của APEC Phú Quốc vì thế cần được đo bằng cả năng lực đón khách lẫn chất lượng sống sau khi hội nghị kết thúc.
Đích đến phải là một hệ thống vận hành đồng bộ
Ngày 30/6/2027 là hạn hoàn thành bắt buộc, nhưng đích đến thực sự là khả năng vận hành đồng bộ trước hội nghị và tiếp tục phục vụ Phú Quốc về sau. Giao thông kết nối, điện, nước, xử lý nước thải và rác thải, bãi đỗ xe, an ninh, phòng cháy chữa cháy cùng nhân lực vận hành đều phải ăn khớp; nếu thiếu một mắt xích, giá trị của các hạng mục khác cũng suy giảm. Vì vậy, tiến độ dự án cần được theo dõi theo những mốc kiểm chứng được, đi kèm kiểm tra an toàn, chất lượng và công khai trách nhiệm. Kết luận cần giữ vững: không lùi hạn, không hạ chuẩn và không đánh đổi minh bạch. Chỉ khi giữ đủ ba yêu cầu ấy, các công trình APEC mới để lại cho Phú Quốc một nền hạ tầng hữu ích, thay vì chỉ kịp hoàn thành trên giấy.
