Đề xuất mới, chưa phải quy định có hiệu lực
Ngừng cung cấp Internet để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt hành chính là biện pháp được đề xuất trong dự thảo luật, nhằm xử lý trường hợp cá nhân hoặc tổ chức không chấp hành một số hình thức xử phạt hay biện pháp khắc phục hậu quả trên môi trường điện tử. Đây chưa phải quy định đã có hiệu lực: dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) vẫn đang được Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Chiều 26/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án luật cùng một số dự án luật khác. Vì vậy, không nên hiểu đề xuất là nhà mạng có thể tự ý cắt Internet của người bị phạt ngay lúc này. Giá trị của biện pháp sẽ phụ thuộc vào phạm vi, điều kiện và thủ tục được quy định nếu dự thảo được thông qua.
Điểm đáng chú ý là dự thảo không mô tả việc ngừng Internet như cách thu tiền phạt thông thường. Biện pháp này nhắm tới tình huống không chấp hành quyết định tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc biện pháp khắc phục hậu quả trên môi trường điện tử theo quy định. Cách xác định đúng đối tượng và hành vi vi phạm vì thế quan trọng không kém mục tiêu cưỡng chế.
Một mắt xích trong nhóm biện pháp cưỡng chế
Ngừng cung cấp Internet nằm trong nhóm đề xuất cưỡng chế rộng hơn, bên cạnh ngừng điện, nước và tạm hoãn xuất cảnh. Dự thảo còn nêu niêm phong trụ sở hoặc cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký và cấp giấy phép điều khiển phương tiện; cùng các biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập. Đây là nỗ lực bổ sung công cụ khi quyết định xử phạt không được thi hành hoặc chỉ được thi hành một phần, nhất là với trường hợp cố tình chây ỳ, né tránh nghĩa vụ.
Cơ quan soạn thảo cũng lý giải rằng vi phạm trên môi trường số, đặc biệt trong thương mại điện tử xuyên biên giới, ngày càng phổ biến; có trường hợp tổ chức, cá nhân nước ngoài cung cấp dịch vụ qua Internet nhưng không có trụ sở, chi nhánh hay văn phòng đại diện trong nước. Khoảng trống thực thi là có thật, nhưng không vì thế mà mọi trường hợp chưa chấp hành đều mặc nhiên đủ căn cứ để ngắt kết nối. Cần phân biệt việc né tránh nghĩa vụ với tranh chấp, nhầm lẫn hoặc trở ngại khách quan.
Ranh giới phải bảo vệ là quyền của người không vi phạm
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định tán thành việc mở rộng biện pháp cưỡng chế, nhưng đề nghị quy định chặt chẽ, tránh lạm dụng và bảo đảm tính nghiêm minh mà không xâm phạm quyền con người, quyền công dân hay quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba. Đây là lưu ý cốt lõi: Internet và điện, nước là dịch vụ thiết yếu, thường được nhiều người cùng sử dụng. Nếu việc ngừng cung cấp nhằm vào cơ sở vi phạm nhưng làm gián đoạn sinh hoạt, công việc hoặc hoạt động hợp pháp của người khác, biện pháp có thể gây thiệt hại vượt quá mục tiêu xử lý.
Bởi vậy, dự thảo cần làm rõ căn cứ áp dụng, người có thẩm quyền quyết định, trình tự thông báo, thời hạn ngừng dịch vụ, cách khôi phục kết nối và cơ chế khiếu nại. Cũng cần có cách đánh giá ảnh hưởng tới người không liên quan trước khi thực hiện. Cưỡng chế xử phạt hành chính chỉ thuyết phục khi vừa buộc người vi phạm chấp hành, vừa hạn chế tối đa tổn hại cho cộng đồng.
Hiệu quả nằm ở luật rõ và hướng dẫn kịp thời
Dự thảo đồng thời đề xuất tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân hoặc người đứng đầu tổ chức chưa chấp hành xong quyết định xử phạt; cơ quan soạn thảo nêu mục tiêu ngăn việc lợi dụng xuất cảnh để né tránh nghĩa vụ. Dự thảo cũng đề xuất nâng một số mức phạt tối đa khoảng 1,5 lần, với các mức được nêu từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng và từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng. Tuy nhiên, tăng mức phạt hay thêm công cụ cưỡng chế không tự động bảo đảm tuân thủ; điều quan trọng là quyết định phải đúng, có thể kiểm tra và được thi hành theo thủ tục minh bạch.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan chủ động xây dựng đồng bộ văn bản hướng dẫn, tránh chậm ban hành nghị định chuyên ngành. Chính phủ cũng dự kiến rà soát các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm, thay vì chỉ dựa vào tiền phạt. Kết luận, đề xuất ngừng Internet có thể lấp khoảng trống thi hành trong một số vi phạm số, nhưng chỉ đáng ủng hộ khi luật xác định rõ điều kiện, giới hạn tác động và bảo vệ người không vi phạm. Trước khi dự thảo được thông qua, đây vẫn là phương án đang được xem xét, không phải căn cứ để cắt dịch vụ.
