Chất lượng bắt đầu từ vùng trồng
Nâng giá trị nông sản là quá trình cải thiện chất lượng và độ ổn định của nguyên liệu, rồi chuyển những lợi thế ấy thành sản phẩm có thương hiệu, thị trường và niềm tin từ người mua. Với nông sản Việt, đây không phải việc có thể giải quyết chỉ bằng đầu tư vào nhà máy hay bao bì: năng lực cạnh tranh bắt đầu từ cách tổ chức vùng nguyên liệu. Chất lượng đầu vào, nguồn cung ổn định và thu nhập của người sản xuất cùng quyết định mức độ bền vững của chuỗi. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, chất lượng là điều kiện cần, nhưng không tự động bảo đảm giá trị thương mại cao hơn. Thách thức càng rõ khi sản xuất nông nghiệp chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, nhu cầu tiêu dùng và biến động thương mại, còn các thị trường đòi hỏi cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phương thức sản xuất. Doanh nghiệp vì thế cần thôi xem vùng trồng là nơi mua đầu vào; đó phải là nền tảng chiến lược của thương hiệu.

Đầu tư nông hộ phải đi đường dài
Bài học quan trọng là đầu tư nông hộ cần liên tục qua nhiều mùa vụ, thay vì hỗ trợ ngắn hạn rồi để người trồng tự xoay xở. Tại phiên thảo luận “Định hình tương lai” trong khuôn khổ Fortune Southeast Asia 500 Summit ở TP HCM ngày 3/11, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam Binu Jacob nhấn mạnh giá trị nông sản không chỉ nằm ở chế biến mà còn phụ thuộc vào chất lượng nguyên liệu và khả năng duy trì nguồn cung. Với cà phê Tây Nguyên, doanh nghiệp phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên phát triển giống có năng suất cao, kháng bệnh và thích nghi tốt hơn; theo doanh nghiệp, hơn 100 triệu cây giống đã được hỗ trợ phân phối trong khoảng 15 năm. Nhưng giống mới chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng tập huấn, chăm sóc đất, quản lý nước và liên kết thu mua ổn định. Đây là cam kết dài hạn cần được doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nông dân cùng thực hiện.
Đầu tư đúng còn phải giúp nông hộ giảm rủi ro và tăng khả năng chống chịu. Các biện pháp được đề xuất gồm tái canh diện tích cà phê già cỗi, tăng sử dụng phân hữu cơ, tận dụng phụ phẩm, tưới theo nhu cầu cây và hạn chế thuốc bảo vệ thực vật. Đa dạng hóa cây trồng cũng có thể giảm lệ thuộc vào một nguồn thu: trong các mô hình Nestlé triển khai, trồng xen cà phê với hồ tiêu, bơ hoặc cây ăn quả phù hợp không làm giảm năng suất cà phê trên mỗi hecta, trong khi thu nhập nông dân có thể tăng 30-150%, tùy điều kiện canh tác. Kết quả này không phải lời hứa áp dụng cho mọi vùng, nhưng cho thấy cải thiện sinh kế và chất lượng nguyên liệu có thể song hành nếu giải pháp phù hợp địa phương.
Tổ chức sản xuất để giữ chuẩn
Muốn chất lượng đồng đều, doanh nghiệp không thể chỉ đặt tiêu chuẩn trên giấy rồi trông chờ từng hộ tự đáp ứng. Đất đai phân tán khiến cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ và quản lý thống nhất khó triển khai; vì vậy, cần phát triển hợp tác xã đủ năng lực tập hợp sản xuất và kết nối nông dân với doanh nghiệp, nhà khoa học cùng đơn vị cung cấp dịch vụ. Cùng với liên kết tổ chức, số hóa dữ liệu canh tác, chăm sóc, thu hoạch và kiểm định giúp kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và cung cấp thông tin minh bạch. Doanh nghiệp cũng nên chuyển từ cách làm sản xuất trước rồi tìm nơi tiêu thụ sang nghiên cứu nhu cầu, xác định thị trường và tổ chức sản xuất theo đơn hàng thực tế. Đó là thay đổi có tính quyết định: vùng nguyên liệu chỉ tạo lợi thế khi quy trình đủ rõ để chất lượng được duy trì và chứng minh.

Thương hiệu biến chất lượng thành giá trị
Chất lượng tốt mà không được giải thích thuyết phục sẽ khó tạo khác biệt trên thị trường. Chủ tịch Sao Kim Branding Nguyễn Thanh Tuấn nhận xét nhiều doanh nghiệp có năng lực sản xuất và đầu tư công nghệ nhưng chưa có chiến lược chuyển lợi thế ấy thành giá trị thương mại tương xứng. Ông cũng lưu ý thương hiệu không chỉ là logo hay bao bì, mà là nhận thức của khách hàng về sản phẩm và doanh nghiệp. Vì thế, thương hiệu nông sản cần trả lời rõ: ai là khách hàng mục tiêu, họ chọn sản phẩm vì điều gì, và doanh nghiệp có bằng chứng nào để bảo đảm cam kết về chất lượng? Chỉ dẫn địa lý, vùng trồng hay công nghệ có thể là căn cứ quan trọng, nhưng chưa đủ nếu nhiều đối thủ cùng sở hữu những lợi thế tương tự.
Muốn xây dựng thị trường bền vững, doanh nghiệp phải gắn câu chuyện sản phẩm với thông tin có thể kiểm chứng, trải nghiệm phù hợp và kênh tiếp cận người mua. Theo bà Tô Quỳnh Mai, minh bạch thông tin và tận dụng video, phát trực tuyến cùng nền tảng số giúp giới thiệu quy trình sản xuất, giải thích giá trị sản phẩm và kết nối trực tiếp với khách hàng. Doanh nghiệp cũng nên tận dụng phụ phẩm, giảm hao hụt trong chế biến và tìm cách tạo thêm sản phẩm từ cùng lượng nguyên liệu, thay vì chỉ chạy theo mở rộng diện tích hay sản lượng. Kết luận rất rõ: đầu tư vào nông hộ tạo nền chất lượng, tổ chức vùng trồng giúp giữ chuẩn, còn thương hiệu và thị trường chuyển chuẩn mực ấy thành giá trị thương mại. Thiếu một mắt xích, nông sản vẫn có thể bán được; nhưng khó xây dựng lợi thế lâu dài.







