Danh sách mới, bức tranh rõ hơn
Đào tạo tiến sĩ là quá trình học tập và nghiên cứu sau đại học nhằm phát triển chuyên môn ở trình độ cao, thường gắn với việc tạo ra tri thức mới trong một lĩnh vực. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Quyết định 3168, công bố danh sách chương trình và cơ sở đào tạo tiến sĩ đáp ứng yêu cầu của Đề án 89; quyết định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Danh sách cập nhật phê duyệt 116 chương trình tiến sĩ trên cả nước. Đây không chỉ là một bảng kê hành chính: việc thay thế các quyết định trước đó giúp xác định lại mạng lưới đơn vị tham gia, đồng thời cập nhật chương trình theo hệ thống đào tạo đại học dự kiến ban hành trong năm 2026. Với người tìm hiểu học tiến sĩ, giá trị thiết thực nằm ở khả năng đối chiếu lĩnh vực mình quan tâm với nơi được phép đào tạo, thay vì phải lần theo thông tin rời rạc.
Quy mô tăng nhanh, nhưng tuyển sinh vẫn còn khoảng trống
Quy mô nghiên cứu sinh cho thấy nhu cầu và năng lực đào tạo đang mở rộng rõ rệt. Năm học 2022–2023, cả nước có 8.606 nghiên cứu sinh; đến năm học 2024–2025, con số tăng lên 13.062. Sang năm học 2025–2026, quy mô đạt 17.691 người, tăng hơn 4.600 so với năm trước và hơn gấp đôi sau ba năm.
Tuy vậy, số người đang học không đồng nghĩa các chỉ tiêu được lấp đầy. Tỷ lệ tuyển sinh so với chỉ tiêu tăng từ 47,16% năm học 2023–2024 lên 57,68% năm học 2024–2025 và 62,61% năm học 2025–2026. Tiến bộ là đáng kể, nhưng phần chỉ tiêu chưa tuyển được vẫn lớn. Vì thế, con số tăng trưởng cần được đọc cùng khả năng thu hút ứng viên và nhu cầu thực tế về giảng viên, nhà nghiên cứu có trình độ tiến sĩ.
Quy mô đào tạo tiến sĩ đạt 17.691 người trong năm học 2025–2026, hơn gấp đôi mức của ba năm trước đó.
Tám nhóm ngành, nhiều hướng lựa chọn
Các chương trình được phân bố trên tám nhóm ngành. Khoa học sức khỏe, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội là những lĩnh vực có vị trí đáng kể trong danh sách. Xét quy mô nghiên cứu sinh năm học 2025–2026, nhóm khoa học xã hội, báo chí, kinh doanh và pháp luật lớn nhất, với hơn 6.700 người.
Danh sách cũng giúp hình dung cụ thể hơn ngành đào tạo tiến sĩ gắn với từng cơ sở. Đại học Bách khoa Hà Nội có các hướng như cơ học, hóa học, khoa học vật liệu, toán học, khoa học máy tính và kỹ thuật cơ khí; Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đào tạo các lĩnh vực như giáo dục, quản lý giáo dục, văn học Việt Nam và văn học nước ngoài.
Ở khối kinh tế, Đại học Kinh tế Quốc dân có các chương trình về kinh tế, kinh tế chính trị, kinh tế đầu tư, kinh tế phát triển, quản lý kinh tế và tài chính – ngân hàng. Những ví dụ này cho thấy danh sách hữu ích như một công cụ tra cứu ban đầu, nhưng người học vẫn cần xem yêu cầu tuyển sinh và thông tin chi tiết của từng trường.
Danh sách là bước chuẩn hóa, không phải đích đến
Việc rà soát mạng lưới đào tạo diễn ra trong bối cảnh các trường cần thêm giảng viên và nhân lực nghiên cứu trình độ cao. Hiện khoảng 36,3% giảng viên có bằng tiến sĩ, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 40%. Đề án 89 đặt mục tiêu đào tạo tiến sĩ cho khoảng 10% giảng viên đại học, đồng thời hướng tới việc bồi dưỡng năng lực cho toàn bộ giảng viên và cán bộ quản lý vào năm 2030, tập trung vào phát triển chương trình, phương pháp giảng dạy, nghiên cứu khoa học, ngoại ngữ và công nghệ thông tin.
Bởi vậy, công bố 116 chương trình là một bước cần thiết để người học nhận diện cơ sở đào tạo tiến sĩ và lĩnh vực được phê duyệt, nhưng chất lượng và hiệu quả tuyển sinh mới quyết định danh sách ấy có đáp ứng nhu cầu hay không. Mốc hiệu lực 1/1/2027 tạo thời gian để các bên cập nhật thông tin; bước tiếp theo nên là giúp dữ liệu dễ tra cứu và đủ rõ để ứng viên lựa chọn có căn cứ. Mở rộng quy mô chỉ có ý nghĩa khi đi cùng đào tạo phù hợp và đầu ra có giá trị.
