Cơ hội đến đúng lúc, nhưng không phải cứ đặt chân là thành công
Khu chế xuất Panama là khu vực có ranh giới xác định, được tổ chức để thu hút đầu tư nước ngoài vào sản xuất, lắp ráp, chế biến và cung ứng hàng hóa, đồng thời kết nối doanh nghiệp với các thị trường quốc tế. Lời mời gọi doanh nghiệp Việt Nam đang có thêm động lực sau chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Panama José Raúl Mulino hồi đầu tháng 10, góp phần khiến cộng đồng doanh nghiệp Panama quan tâm hơn tới năng lực tăng trưởng và xuất khẩu của Việt Nam. Đây là thời điểm phù hợp để khảo sát, không phải lý do để đầu tư theo phong trào. Panama hiện có 27 khu chế xuất, gồm 20 khu hoạt động và 7 khu đang phát triển, thu hút hơn 200 doanh nghiệp. Quy mô ấy cho thấy mô hình đã có chỗ đứng, nhưng hiệu quả đầu tư tại Panama vẫn phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tổ chức sản xuất, kiểm soát chi phí và đáp ứng quy định của thị trường đích.
Ưu đãi đáng chú ý, nhưng phải tính từ thiết kế dự án
Sức hút của khu chế xuất không chỉ nằm ở vị trí. Tài liệu giới thiệu các chính sách miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu và máy móc phục vụ sản xuất, miễn thuế thu nhập từ hoạt động xuất khẩu, cùng cơ chế áp dụng VAT 7% khi mua nguyên liệu trong nước. Doanh nghiệp còn được đề cập tới thuận lợi trong thanh toán, chuyển lợi nhuận về nước và chính sách thị thực thông thoáng. Chế độ lao động linh hoạt hơn Bộ luật Lao động ở một số điểm, như cách chia nhỏ ngày nghỉ phép và tính tiền làm thêm theo mức cố định. Những lợi thế này có thể giảm ma sát khi vận hành, nhưng không xóa được yêu cầu tuân thủ. Nhà đầu tư cần làm rõ quy tắc chuyển đổi hàng hóa, truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng ngay từ khâu lập dự án; nếu không, ưu đãi thuế có thể không đủ bù cho cấu trúc sản xuất thiếu phù hợp.
Cảng biển và Colón tạo cửa ngõ, không thay thế nghiên cứu thị trường
Lợi thế lớn nhất của logistics Panama là vị trí trên tuyến hàng hải nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương, cùng mạng lưới cảng biển, kho bãi và dịch vụ hậu cần. Panama còn có hơn 23 hiệp định thương mại tự do theo tài liệu được cung cấp, tạo thêm lựa chọn kết nối với các thị trường khu vực. Khu Ngoại quan Colón, nằm gần cửa Đại Tây Dương của kênh đào và giữa các cảng lớn, được giới thiệu như điểm trung chuyển, lưu kho, gia công đơn giản và tái xuất hàng sang Mỹ Latinh cùng vùng Caribe. Trường hợp doanh nhân Lê Thế Tâm đưa đá xẻ, gạch lát và sứ vệ sinh sản xuất tại Việt Nam tới các nước Mỹ Latinh cho thấy hiện diện tại chỗ có thể giúp doanh nghiệp hiểu thị hiếu, hoàn thiện sản phẩm theo yêu cầu và rút ngắn thời gian giao hàng từ kho. Tuy nhiên, Colón là cửa ngõ thương mại, không phải bảo đảm rằng mọi mặt hàng đều có khách mua.
Bước tiếp theo là khảo sát và chọn mô hình phù hợp
Doanh nghiệp Việt Nam nên xem Panama như một bàn đạp phân phối có điều kiện, thay vì mặc định đây là nơi chuyển toàn bộ hoạt động sản xuất. Các ngành có thế mạnh chế biến nông sản, thủy sản, dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và máy móc có thể xem xét phương án đưa nguyên liệu hoặc bán thành phẩm sang để hoàn thiện, lắp ráp hay tổ chức phân phối tại chỗ. Trước khi cam kết, doanh nghiệp cần làm việc với Bộ Thương mại và Công nghiệp Panama, cơ quan quản lý khu chế xuất, VCCI và Thương vụ Việt Nam để tìm hiểu quy định, khảo sát địa điểm và kết nối đối tác. Các nhà đầu tư tại khu chế xuất được dự kiến tạo thêm 23.359 việc làm trong thời gian tới, nhưng con số này không thay thế việc thẩm định từng dự án. Panama mở ra một hướng đi đáng khảo sát; cơ hội chỉ thành lợi thế khi logistics, quy tắc xuất xứ và nhu cầu khách hàng được tính cùng nhau.
