Quy mô lớn, nhưng không thể đánh đồng
Hợp đồng hạ tầng là thỏa thuận giao cho nhà thầu thực hiện một phạm vi công việc cụ thể, từ thiết kế và xây dựng trọn gói đến cung cấp một nhóm thiết bị chuyên dụng. Hai hợp đồng mới trong lĩnh vực alumin và điện lực cho thấy quy mô vốn lớn không đồng nghĩa với trách nhiệm giống nhau: một bên là tổng thầu nhà máy, bên kia tập trung vào thiết bị cơ điện cho công trình thủy điện tích năng. Ngày 23/10/2026, CHALIECO nhận thông báo trúng gói thầu EPC cho nhà máy alumin tại Bình Phước, nay thuộc tỉnh Đồng Nai; thông tin được doanh nghiệp công bố ngày 26/10. EVN cũng ký hợp đồng gói thầu cơ điện chính của dự án Bác Ái với liên danh Voith Hydro Shanghai và Powerchina Zhongnan Engineering, thời gian thực hiện 51 tháng. Đối chiếu hai việc này có ý nghĩa hơn việc chỉ nhìn vào giá trị hợp đồng: chúng phản ánh cách các chủ đầu tư phân chia trách nhiệm và rủi ro thực hiện.
CHALIECO nhận trách nhiệm trọn gói tại dự án alumin
Gói EPC của CHALIECO có giá trị dự kiến khoảng 833 triệu USD, tương đương hơn 20.000 tỷ đồng theo thông tin công bố, và hướng tới nhà máy công suất 2,4 triệu tấn alumin mỗi năm. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô, mà là độ rộng của phần việc: nhà thầu phụ trách thiết kế kỹ thuật, mua sắm thiết bị và vật liệu, xây dựng, lắp đặt, chạy thử và đào tạo nhân sự. Thời gian triển khai dự kiến là 27 tháng sau khi hợp đồng có hiệu lực. Dự án alumin là một phần của tổ hợp khai thác bauxite, tuyển quặng và chế biến alumin Bình Phước, do Công ty Cổ phần Khai thác và Tuyển quặng Bình Phước làm chủ đầu tư. Chủ trương đầu tư được tỉnh chấp thuận từ tháng 3/2025, với công suất dự kiến 2 triệu tấn alumin mỗi năm. Tuy nhiên, hợp đồng chính thức chưa được ký; vì thế, con số và điều khoản cuối cùng vẫn cần được xác nhận. Đây là khác biệt quan trọng giữa thông báo trúng thầu và cam kết thực thi đã có hiệu lực.
Bác Ái: thiết bị then chốt cho hệ thống điện
Ở Bác Ái, EVN không giao cho liên danh nhà thầu toàn bộ dự án, mà ký hợp đồng cung cấp thiết bị cơ điện chính trị giá 4.462,603 tỷ đồng, thực hiện trong 51 tháng. Gói thầu được lựa chọn qua đấu thầu rộng rãi quốc tế. Phạm vi hẹp hơn hợp đồng EPC alumin, nhưng thiết bị có vai trò quyết định đến tiến độ và chất lượng của một công trình gồm bốn tổ máy, tổng công suất 1.200 MW. Bác Ái là dự án thủy điện tích năng đầu tiên của Việt Nam, thuộc quy hoạch điện lực giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Khi vận hành, nhà máy sẽ dùng điện vào giờ thấp điểm để bơm nước tích trữ, rồi phát điện vào giờ cao điểm; đồng thời hỗ trợ điều tần và bù công suất phản kháng. Với người sử dụng điện, lợi ích không nằm ở một nguồn phát liên tục đơn thuần mà ở khả năng điều tiết phụ tải, góp phần tăng tính linh hoạt và ổn định của hệ thống.
Phạm vi công việc mới là điểm phân biệt cốt lõi
Hai hợp đồng cho thấy dòng vốn quốc tế đang tham gia những mắt xích khác nhau của hạ tầng: CHALIECO đảm nhiệm một nhà máy alumin theo mô hình tổng thầu EPC, còn liên danh tại Bác Ái cung cấp thiết bị cơ điện cho dự án do EVN làm chủ đầu tư. Vì vậy, không nên đặt hai nhà thầu cạnh nhau chỉ bằng giá trị hợp đồng. Một bên gánh trách nhiệm xuyên suốt từ thiết kế đến chạy thử; bên kia phải bảo đảm thiết bị chuyên ngành đáp ứng thông số kỹ thuật, kế hoạch mua sắm và tiến độ công trình. Theo kế hoạch được công bố, tổ máy đầu tiên của Bác Ái dự kiến phát điện vào tháng 12/2029, ba tổ máy còn lại vận hành trong năm 2030. Với dự án alumin, mốc 27 tháng chỉ bắt đầu khi hợp đồng có hiệu lực, trong khi hợp đồng chính thức còn chưa được ký. Khác biệt ấy nhắc rằng thông báo trúng thầu mới là khởi điểm: kết quả cuối cùng phụ thuộc vào việc chốt điều khoản, phối hợp thi công và đưa thiết bị, nhà máy vào vận hành đúng hạn.
