Từ gian hàng TP.HCM đến tham vọng xuất bản quốc tế Việt
Bước ngoặt sách Việt Nam châu Âu tại Hội sách Frankfurt là sự kiện các đơn vị xuất bản trong nước chủ động mang tác phẩm, bản quyền và chiến lược dài hạn đến một trong những hội chợ sách lớn nhất thế giới, coi đây như cửa ngõ để bước vào chuỗi giá trị xuất bản quốc tế Việt với tâm thế đối tác ngang hàng, không chỉ là “khách mời văn hóa” thụ động.
Hội sách Frankfurt diễn ra từ 7–11.10 tại Đức, được ngành xuất bản TP.HCM xem như dịp then chốt để giới thiệu sách Việt Nam, tìm kiếm đối tác và mở rộng hợp tác quốc tế. Gian hàng TP.HCM mang gần 100 tựa sách tiếng Anh và song ngữ, tập trung vào văn hóa, lịch sử, con người, ẩm thực, du lịch và truyện tranh, cho thấy một chiến lược rõ ràng: muốn đi xa ở châu Âu thì phải nói bằng ngôn ngữ của thị trường đó. Quan trọng hơn, đoàn công tác đã làm việc với 36 đơn vị, tập đoàn xuất bản, đại diện bản quyền và tác giả quốc tế, mở ra mạng lưới hợp tác bản quyền đa dạng từ sách giáo dục, văn học, thiếu nhi đến tạp chí học thuật.
Ở tầm chính sách, Cục Xuất bản và Thư viện phối hợp Hà Nội, TP.HCM và các nhà xuất bản làm việc với cơ quan đại diện tại Cộng hòa Séc ngay trong khuôn khổ hội sách, cho thấy Frankfurt không chỉ là nơi trưng bày mà là điểm kích hoạt chuỗi đối thoại chiến lược với nhiều thị trường châu Âu. Đây là bước chuyển quan trọng: từ tham gia sự kiện sang chủ động dùng sự kiện để tái định vị sách Việt trên bản đồ xuất bản quốc tế.
Chiến lược nội dung: gần 100 tựa sách và cơn khát hiểu biết về Việt Nam
Nếu trước đây sách Việt ở nước ngoài thường xuất hiện rời rạc, lần này TP.HCM mang tới một “gói nội dung” có chủ đích: gần 100 tựa sách tiếng Anh và song ngữ được tuyển chọn để tiếp cận trực tiếp nhà xuất bản, đối tác quốc tế và độc giả ngoại quốc. Sự lựa chọn này không chỉ là con số, mà là tuyên ngôn rằng sách Việt Nam châu Âu phải cạnh tranh bằng chất lượng nội dung và khả năng đọc được ngay, không chờ dịch lại.
Các công trình nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục thu hút độc giả, học giả, giới nghiên cứu quốc tế, chứng tỏ lịch sử – chính trị Việt Nam vẫn là mảng nội dung có chiều sâu và sức nặng lâu dài. Song song, sách về ẩm thực, cảnh quan, du lịch Việt Nam được nhiều nhà xuất bản quan tâm để khai thác bản quyền, nhằm giới thiệu đất nước và con người đến độc giả châu Âu. Ở mảng thiếu nhi, sách song ngữ với minh họa sinh động, thiết kế gọn nhẹ được đón nhận tích cực, kèm theo nhu cầu rõ rệt với sách âm thanh cho trẻ 2–6 tuổi và bộ trò chơi tương tác giáo dục.
Một câu nói có thể trích dẫn từ đoàn công tác là: “Tại gian hàng TP.HCM, gần 100 tựa sách tiếng Anh và song ngữ đã giúp đối tác quốc tế hình dung rõ hơn bức tranh xuất bản Việt Nam hiện nay”. Điều này cho thấy khi nội dung được chuẩn bị đúng ngôn ngữ và đúng nhu cầu, sách Việt không hề lép vế trong không gian trí tuệ toàn cầu.
Truyện tranh Việt Nam: Du Bút và bài học đi ra thế giới
Lần đầu tiên, truyện tranh Việt Nam xuất hiện tại Hội sách Frankfurt với tư cách một “ngành đang lớn”, chứ không còn là vài tựa lẻ tẻ chen chân trong danh mục tổng hợp. Du Bút mang 20 tác phẩm cùng bản dịch tiếng Anh, đồng thời giới thiệu catalogue hơn 50 tựa truyện tranh Việt Nam do hơn 10 nhà xuất bản và đơn vị trong nước đóng góp. Đây là bước đi chiến lược: bán hình ảnh cả một nền truyện tranh Việt Nam, không chỉ bán từng cuốn đơn lẻ.
Công việc chuẩn bị bắt đầu từ ba tháng trước hội sách: đọc bản thảo, làm catalogue, viết giới thiệu bản quyền, nghiên cứu thị trường mục tiêu và đặt lịch với nhà xuất bản, đại diện bản quyền, chuyên viên tìm kiếm tác phẩm. Cùng một cuốn sách nhưng Du Bút phải kể những câu chuyện khác nhau tùy thị trường: nhấn mạnh yếu tố sinh thái với nơi quan tâm môi trường, làm rõ giá trị kết nối văn hóa ở nơi có cộng đồng người Việt đông. Cách tiếp cận linh hoạt này là bài học quan trọng cho mọi đơn vị muốn tham gia xuất bản quốc tế Việt.
Du Bút cũng thử nghiệm chào bán bản quyền ngay từ khi sách chưa hoàn thiện, thay vì đợi phát hành trong nước rồi mới giới thiệu ra nước ngoài, với kỳ vọng một tác phẩm có thể đi nhiều thị trường cùng giai đoạn. Sau hội sách, hơn 20 đối tác bày tỏ quan tâm, và đơn vị đã tìm được đại diện bản quyền cho ba tác phẩm tại châu Âu và Tây Á, dự kiến hoàn tất hợp đồng sau sự kiện. Điều đáng giá hơn, như chính đại diện Du Bút nhìn nhận, là hiểu được “cách một đơn vị xuất bản nhỏ có thể tìm đường ra thị trường quốc tế, cũng như những việc còn phải làm sau khi hội sách kết thúc”.
Cộng đồng người Việt và cầu nối sách Việt Nam châu Âu
Tham vọng chinh phục thị trường châu Âu sẽ khó bền vững nếu bỏ qua lực đỡ là cộng đồng người Việt tại đây. Ở Cộng hòa Séc, người Việt được công nhận là một dân tộc thiểu số, với nhu cầu lớn trong việc duy trì tiếng Việt, tìm hiểu văn hóa, lịch sử dân tộc và tiếp cận xuất bản phẩm Việt, đặc biệt ở thế hệ trẻ. Nhu cầu trao đổi bản quyền, dịch thuật các tác phẩm văn học kinh điển và hiện đại giữa Việt Nam và Séc vì thế có dư địa phát triển rất rộng.
Tại Frankfurt, đoàn Việt Nam đề xuất với Đại sứ quán ở Séc thúc đẩy dự án xuất bản Từ điển Việt – Séc, với bản ebook phục vụ tra cứu rộng rãi và vận động hỗ trợ in ấn bản giấy. Cơ quan đại diện được đề nghị làm đầu mối tiếp nhận, vận chuyển, phân phối sách tài trợ từ Việt Nam tới thư viện, trường học, trung tâm cộng đồng, đồng thời lồng ghép không gian trưng bày sách Việt trong các sự kiện cộng đồng. Phía cơ quan ngành trong nước sẽ phối hợp Hội Hữu nghị Việt – Séc để khảo sát thị hiếu, nhu cầu tài liệu học tiếng Việt và xuất bản phẩm của kiều bào tại Séc và khu vực châu Âu.
Ở Đức, hơn 300.000 người Việt đang sinh sống, học tập, làm việc; Tổng lãnh sự quán tại Frankfurt phối hợp Khoa Đông phương học, Đại học Frankfurt mở lớp tiếng Việt cho trẻ em thế hệ thứ hai, thứ ba, cho thấy sách và ngôn ngữ đang được đặt vào trung tâm chiến lược gắn kết cộng đồng. Các đề xuất tại Frankfurt hướng tới mở rộng quảng bá sách, ngôn ngữ, văn hóa Việt, đồng thời tăng cường kết nối cộng đồng người Việt với đời sống văn hóa nước sở tại. Đây là nền tảng xã hội quan trọng để sách Việt Nam châu Âu không chỉ bán được, mà còn được đọc, được sống trong đời sống thường ngày.
Hợp tác bản quyền và bước đi tiếp theo của sách Việt tại châu Âu
Đằng sau những cuộc gặp dày đặc ở Frankfurt là một cuộc tái cấu trúc âm thầm: sách Việt muốn ở lại châu Âu phải đi bằng đường hợp tác bản quyền, không thể chỉ trông vào trưng bày hay bán lẻ tại hội sách. Các đối tác quốc tế chủ động trao đổi danh mục xuất bản phẩm, đề xuất hợp tác mua bán bản quyền ở nhiều lĩnh vực, cho thấy họ không xem Việt Nam chỉ là “vùng ngoại biên” mà là nguồn nội dung tiềm năng. Trong mối quan hệ với Séc, các bên đề nghị Đại sứ quán và Hội Xuất bản làm cầu nối giới thiệu hai chiều tác phẩm xuất sắc, thúc đẩy dự án dịch thuật, giao lưu nhà văn, dịch giả.
Ở cấp đơn vị, sau hội sách, công việc không dừng lại ở những tấm hình check-in. Du Bút dự kiến dành nhiều tuần để gửi bản thảo, trao đổi điều khoản, chờ đối tác thẩm định và ra quyết định, sau khi đã giới thiệu tác phẩm đến hơn 30 đối tác. Câu chuyện này phản ánh thực tế: xuất bản quốc tế Việt là đường đua dài hơi, nơi Frankfurt chỉ là vạch xuất phát. Nếu không có đội ngũ theo sát, thương lượng, chuẩn bị hồ sơ bản quyền chuyên nghiệp, những cơ hội “trên giấy” sẽ nhanh chóng tan biến.
Nhìn rộng hơn, việc cơ quan ngành trong nước lên kế hoạch khảo sát nhu cầu sách, tài liệu học tiếng Việt của kiều bào tại Séc và châu Âu cho thấy bước chuyển từ phản ứng sang chủ động hoạch định thị trường. Khi dữ liệu về thị hiếu, độ tuổi, ngôn ngữ, kênh phân phối của cộng đồng được thu thập bài bản, sách Việt Nam châu Âu có thể được thiết kế ngay từ đầu để phù hợp, thay vì “mang đi rồi mới dò đường”. Đây là điều kiện để hình thành chuỗi giá trị bền vững: sáng tác – dịch thuật – hợp tác bản quyền – phân phối – giáo dục ngôn ngữ, tất cả cùng xoay quanh sách Việt.
