Một dấu mốc để nhìn lại và định hướng
Phật giáo Việt Nam là truyền thống tôn giáo và văn hóa đã hiện diện hơn 2.000 năm, gắn việc tu dưỡng từ bi, trí tuệ với trách nhiệm đối với cộng đồng và vận mệnh đất nước. Đại lễ kỷ niệm 45 năm Giáo hội Phật giáo Việt Nam vì thế không chỉ nhắc lại một mốc tổ chức, mà còn đặt ra câu hỏi thiết thực: những giá trị ấy đang giúp đời sống hôm nay ra sao? Sáng 6/11/2026, đại lễ diễn ra tại Học viện Phật giáo Việt Nam ở TP.HCM, cùng Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026–2031. Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhấn mạnh đây là dịp nhìn lại chặng đường phát triển, tri ân các bậc tiền bối và tiếp nối tinh thần đoàn kết, phụng sự. Theo tôi, ý nghĩa của dịp kỷ niệm nằm ở việc biến ký ức lịch sử thành cam kết phục vụ xã hội trong hiện tại.
Ra đời ngày 7/11/1981 tại chùa Quán Sứ, Hà Nội, Giáo hội thống nhất nhiều truyền thống tu học trong một tổ chức chung. Trong 45 năm, Giáo hội từng bước củng cố đoàn kết giữa các hệ phái, mở rộng hoạt động Phật sự và đào tạo tăng ni. Quy mô hiện nay cho thấy đây là một mạng lưới có khả năng hiện diện rộng trong cộng đồng: cả nước có gần 65.000 tăng ni và khoảng 19.000 cơ sở tự viện. Con số ấy không tự nói lên chất lượng phụng sự; điều quan trọng là mỗi cơ sở dùng sự gần gũi với người dân để làm gì.
Ngôi chùa có thể là lớp học đạo đức của cộng đồng
Giáo hội mong mỗi ngôi chùa vừa nuôi dưỡng đời sống tâm linh, vừa giáo dục đạo đức và lan tỏa lòng từ bi, nhân ái. Đây là một kỳ vọng đáng chú ý bởi chùa thường gần gũi với nhiều thế hệ, từ trẻ em đến người cao tuổi. Những khóa tu, buổi thuyết giảng và chương trình dành cho thanh thiếu niên có thể giúp các giá trị như biết sẻ chia, sống có trách nhiệm và tôn trọng người khác đi vào hành vi thường ngày. Nói cách khác, chùa lan tỏa nhân ái không chỉ bằng lời giảng, mà còn bằng cách tạo không gian để người dân học hỏi, gắn kết và thực hành điều thiện. Hoạt động hoằng pháp đang kết hợp phương thức truyền thống với công nghệ thông tin và truyền thông số; nếu đổi mới mà vẫn giữ chiều sâu giáo dục, Giáo hội có thể tiếp cận công chúng rộng hơn.
Tuy vậy, giáo dục đạo đức không nên chỉ dừng ở những dịp lễ hay lời khuyên chung. Giá trị của một ngôi chùa được nhìn thấy rõ nhất khi người đến chùa được khuyến khích sống tử tế với gia đình, hàng xóm và người yếu thế. Vì thế, lời kêu gọi mỗi cơ sở tự viện trở thành nơi nuôi dưỡng lòng nhân ái nên được hiểu như một tiêu chuẩn hành động, không phải khẩu hiệu. Một cộng đồng biết lắng nghe, giảm định kiến và sẵn lòng giúp người gặp khó khăn chính là kết quả xã hội cụ thể mà hoạt động Phật sự có thể hướng tới.
Hộ quốc an dân được thể hiện bằng việc làm cụ thể
Truyền thống Phật giáo Việt Nam đồng hành cùng dân tộc hơn 2.000 năm được thể hiện qua nhiều thời kỳ, từ đời sống văn hóa đến tinh thần hộ quốc an dân. Ngày nay, sự gắn bó ấy không chỉ nằm trong ký ức lịch sử hay các diễn giải về Phật giáo xây dựng đất nước. Tăng ni, phật tử tham gia cứu trợ thiên tai, hỗ trợ người nghèo, chăm lo trẻ mồ côi, người cao tuổi và người khuyết tật; đồng thời góp sức xây nhà tình nghĩa, cầu đường, trường học và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Những việc làm này chạm trực tiếp đến đời sống của người dân, nhất là khi thiên tai, dịch bệnh hoặc khó khăn kinh tế làm các gia đình dễ tổn thương hơn.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ghi nhận, đánh giá cao đóng góp của Giáo hội, chư tôn đức, tăng ni, cư sĩ và phật tử đối với Đạo pháp và dân tộc trong 45 năm qua. Sự ghi nhận ấy có ý nghĩa, nhưng thước đo thuyết phục nhất vẫn là hiệu quả đến được với người cần giúp: hỗ trợ có kịp thời không, đúng đối tượng không, và có góp phần để cộng đồng phục hồi lâu dài không. Trong nhiệm kỳ IX, tổng giá trị hoạt động từ thiện và an sinh xã hội được nêu là trên 7.500 tỷ đồng. Quy mô đó cho thấy năng lực huy động đáng kể; trách nhiệm tiếp theo là duy trì sự minh bạch, bền bỉ và sát nhu cầu địa phương.
Đổi mới tổ chức để tiếp tục phụng sự
Đại hội lần thứ X được tổ chức sớm hơn một năm so với chu kỳ năm năm, nhằm kiện toàn tổ chức phù hợp với việc sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Gần 2.000 đại biểu tham dự, tập trung tổng kết nhiệm kỳ IX, xác định phương hướng mới, kiện toàn tổ chức và thông qua Hiến chương sửa đổi lần thứ VIII. Đây không chỉ là công việc nội bộ: một bộ máy phù hợp có thể giúp hoạt động giáo dục, hoằng pháp và an sinh phối hợp hiệu quả hơn giữa các cấp.
Nhiệm kỳ 2026–2031 đặt mục tiêu xây dựng Giáo hội đoàn kết, hòa hợp, phát triển bền vững; lấy giới luật, đạo hạnh làm nền tảng, đổi mới giáo dục và hoằng pháp, lấy phụng sự nhân sinh làm phương châm. Giáo hội cũng đối diện yêu cầu thích ứng với chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các phương thức truyền thông mới. Phiên khai mạc chính thức diễn ra sáng 7/11. Thách thức là đổi mới cách tiếp cận mà không làm nhạt đi nội dung đạo đức và trách nhiệm xã hội. Kỷ niệm 45 năm sẽ có ý nghĩa lâu dài nếu mỗi mục tiêu tổ chức được chuyển thành ích lợi rõ ràng cho cộng đồng. Đó mới là cách thuyết phục nhất để tiếp nối truyền thống đồng hành cùng dân tộc.
