Quan hệ chiến lược cần được đo bằng tiến độ thực hiện
Quan hệ Việt Nam Belarus là khuôn khổ hữu nghị truyền thống và Đối tác chiến lược, được thúc đẩy qua trao đổi cấp cao, phối hợp giữa các cơ quan và việc thực hiện những cam kết chung. Trong chuyến thăm chính thức Việt Nam, Bộ trưởng Ngoại giao Belarus Maxim Ryzhenkov hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung; hai bên trao đổi về hợp tác song phương và phối hợp giữa hai bộ ngoại giao. Đây là bước tiếp nối có ý nghĩa sau chuyến thăm cấp Nhà nước tới Belarus của Tổng Bí thư Tô Lâm tháng 5/2025 và việc hai nước thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược. Tuy nhiên, tuyên bố về quan hệ tốt đẹp không tự tạo ra kết quả. Giá trị của khuôn khổ mới sẽ phụ thuộc vào việc các thỏa thuận được triển khai đến đâu, được rà soát ra sao và có tạo thêm cơ hội giao lưu, kinh doanh, học tập hay du lịch cho người dân hay không.
Kế hoạch hành động tạo nhịp phối hợp cụ thể
Trước hội đàm, hai bộ trưởng ký Kế hoạch hợp tác giữa hai bộ ngoại giao giai đoạn 2027-2029. Văn kiện này đáng chú ý vì đặt phối hợp ngoại giao vào một khung thời gian xác định, thay vì chỉ dừng ở cam kết duy trì quan hệ. Hai bên thống nhất tiếp tục trao đổi đoàn và tiếp xúc ở các cấp, đặc biệt là cấp cao, đồng thời phối hợp triển khai các thỏa thuận và nhận thức chung của lãnh đạo hai nước. Bộ Ngoại giao hai nước cũng sẽ giữ vai trò điều phối tổng thể, duy trì hiệu quả cơ chế tham vấn chính trị và thường xuyên rà soát tiến độ thực hiện các thỏa thuận. Cách làm này là cần thiết: rà soát định kỳ giúp nhận diện việc nào đang tiến triển, việc nào cần tháo gỡ, qua đó biến hợp tác Việt Nam Belarus từ tiềm năng chính trị thành chương trình công việc có thể theo dõi.
Khoảng cách giữa tiềm năng và kết quả vẫn cần thu hẹp
Hai bộ trưởng nhìn nhận kết quả hợp tác kinh tế-thương mại hiện nay chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh và quan hệ chính trị tốt đẹp giữa hai nước. Đây là lời nhắc quan trọng: nâng cấp quan hệ trên danh nghĩa chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp và người dân cảm nhận được lợi ích. Hai bên muốn thúc đẩy thương mại hai chiều, đa dạng hóa hàng hóa, khai thác hiệu quả hơn Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á-Âu, đồng thời tăng kết nối doanh nghiệp và xúc tiến thương mại, đầu tư. Hợp tác Việt Nam Belarus cũng được xác định cần mở rộng trong quốc phòng-an ninh, giáo dục-đào tạo, du lịch, văn hóa, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các lĩnh vực này có thể tạo tác động gần gũi: du lịch Belarus sang Việt Nam đã tăng trong thời gian qua, còn giáo dục góp phần đào tạo nhân lực và tăng gắn kết giữa nhân dân hai nước.
Mốc kỷ niệm đặt ra việc cần làm trước mắt
Lịch phối hợp sắp tới có những dấu mốc rõ ràng: hai bên chuẩn bị kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1992-2027) và 70 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Belarus (1957-2027). Bộ trưởng Ryzhenkov mời Bộ trưởng Lê Hoài Trung thăm chính thức Belarus trong năm 2027; ông Lê Hoài Trung cảm ơn và vui vẻ nhận lời. Các sự kiện này có thể tạo thêm động lực chính trị, nhưng không nên trở thành đích đến tự thân. Điều quan trọng hơn là dùng các cuộc tiếp xúc để kiểm tra tiến độ, xác định đầu việc tiếp theo và thúc đẩy phối hợp tại các diễn đàn đa phương, nhất là Liên hợp quốc. Nếu cơ chế tham vấn chính trị duy trì đều đặn và các thỏa thuận song phương được theo dõi sát, những dịp kỷ niệm sẽ có nội dung thực chất hơn. Kết luận: quan hệ song phương đang có nền tảng tốt; thước đo tiếp theo phải là kết quả triển khai cụ thể.
