Nghiên cứu dài hạn gợi ý điều gì về ăn cá và tuổi thọ?
Cá giàu omega-3 là nhóm cá béo cung cấp axit béo không bão hòa, bên cạnh protein và các dưỡng chất khác, thường được đưa vào chế độ ăn cân bằng vì tiềm năng hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Một nghiên cứu theo dõi người trưởng thành Nhật Bản trong thời gian dài ghi nhận mối liên hệ giữa việc ăn một số loại cá, hải sản với nguy cơ tử vong thấp hơn, nhưng không chứng minh ăn cá trực tiếp kéo dài tuổi thọ.
Phân tích sử dụng dữ liệu của 90.944 người, trong đó thói quen ăn uống được ghi nhận qua bảng hỏi hoàn thành giai đoạn 1995-1998; thời gian theo dõi trung bình là 20,8 năm. Đây là quy mô đáng kể để nhận diện những khác biệt có thể bị bỏ qua trong nghiên cứu ngắn hạn. Tuy vậy, tiêu đề “ăn cá tuổi thọ” dễ khiến người đọc hiểu quá mức: phát hiện có giá trị như một gợi ý về mô hình ăn uống, không phải lời hứa rằng tăng khẩu phần cá sẽ kéo dài đời sống.
Nhóm phụ nữ ghi nhận mối liên hệ rõ nhất
Kết quả nổi bật tập trung ở phụ nữ: ăn nhiều cá giàu omega-3 hơn có liên quan đến nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và bệnh mạch máu não thấp hơn. Trong phân tích được nêu, nhóm phụ nữ tiêu thụ nhiều nhất có nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn khoảng 19% so với nhóm tiêu thụ ít nhất. Đây là con số đáng chú ý, nhưng không nên biến thành cam kết bảo vệ từng cá nhân khỏi đột quỵ.
Ở nam giới, tổng lượng cá và hải sản không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với tử vong do mọi nguyên nhân; một số phân tích ghi nhận hải sản không ướp muối liên quan đến nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn. Sự khác biệt theo giới tính là lý do không nên rút gọn kết quả thành một quy tắc chung cho tất cả. Các nhà nghiên cứu nêu khả năng thói quen hút thuốc và uống rượu bia góp phần giải thích khác biệt, nhưng cơ chế vẫn chưa được xác định.
Loại cá và cách chế biến cũng đáng lưu ý
Một nghiên cứu khác trong cùng bộ bằng chứng ghi nhận mối liên hệ giữa cá giàu omega-3, hải sản không ướp muối và nguy cơ tử vong thấp hơn ở một số nhóm người. Nhóm cá được quan tâm gồm cá thu, cá hồi và cá mòi; phân tích rộng hơn cũng xét nhiều loại cá, hải sản và động vật có vỏ. Điều này củng cố một thông điệp thực tế: nói “ăn cá tốt” là chưa đủ, bởi loại thực phẩm và cách chế biến có thể đi kèm những khác biệt đáng kể.
Hải sản ướp muối và không ướp muối không cho kết quả giống nhau trong một số phân tích. Hàm lượng natri là yếu tố cần cân nhắc vì ăn quá nhiều natri có liên quan đến tăng huyết áp, nhưng nghiên cứu chưa chứng minh natri trực tiếp tạo ra khác biệt về tử vong. Hơn nữa, nhóm hải sản không ướp muối vẫn có một số sản phẩm chế biến, chẳng hạn cá ngừ đóng hộp; vì thế không thể kết luận mọi thực phẩm chế biến đều có tác động giống nhau.
Ứng dụng thận trọng: thêm cá, đừng xem đó là phép màu
Với người ít ăn cá, có thể luân phiên cá thu, cá hồi, cá mòi hoặc loại cá phù hợp với điều kiện gia đình. Hấp, luộc, nướng vừa chín hoặc nấu canh là những cách chế biến được gợi ý; nên hạn chế chiên ngập dầu và dùng quá nhiều muối. Đây là lựa chọn hợp lý trong chế độ ăn đa dạng, không phải đơn thuốc thay thế tư vấn y tế hay các yếu tố quan trọng khác như vận động, không hút thuốc và kiểm soát huyết áp.
Nghiên cứu ăn cá này có giới hạn quan trọng: chế độ ăn được đánh giá tại thời điểm ban đầu, trong khi thói quen có thể đổi theo thời gian. Dù các phân tích đã điều chỉnh một số yếu tố như tuổi, chỉ số khối cơ thể, hút thuốc, uống rượu bia và hoạt động thể chất, nghiên cứu quan sát vẫn không loại trừ được mọi khác biệt giữa các nhóm. Cần thêm nghiên cứu để làm rõ cơ chế và xác nhận mối liên hệ. Vì vậy, kết luận vững vàng nhất hiện nay là cá tốt sức khỏe như một phần của thực đơn cân bằng; bằng chứng chưa đủ để khẳng định một loại cá cụ thể trực tiếp kéo dài tuổi thọ hoặc ngăn đột quỵ.
