Điều nghiên cứu dài hạn gợi ý
Ăn cá sống thọ là cách nói dễ gây hiểu lầm: nghiên cứu hiện có ghi nhận mối liên hệ giữa thói quen ăn một số loại cá, hải sản với nguy cơ tử vong, chứ chưa chứng minh cá trực tiếp kéo dài tuổi thọ. Một nghiên cứu tại Nhật Bản phân tích dữ liệu của 90.944 người trưởng thành, theo dõi họ trung bình 20,8 năm để xem loại hải sản, cách chế biến và omega-3 có liên quan thế nào đến tử vong. Đây là một câu hỏi đáng xem xét vì các nghiên cứu trước về cá và nguy cơ tử vong chưa thống nhất, trong khi còn ít công trình cùng lúc so sánh nhiều nhóm hải sản và omega-3 ở những cộng đồng vốn ăn nhiều cá. Kết quả mới không xác lập thực đơn bảo đảm sống lâu; giá trị của nó nằm ở việc cho thấy loại cá và cách chế biến có thể quan trọng hơn một lời khuyên chung chung rằng nên ăn nhiều cá.
Khác biệt theo giới và loại hải sản
Trong thời gian theo dõi, 26.976 người tham gia đã tử vong. Ở phụ nữ, ăn hải sản ở mức vừa phải có liên quan đến nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn; nhóm ăn nhiều cá giàu omega-3 cũng có xu hướng có nguy cơ tử vong nói chung và do bệnh mạch máu não thấp hơn. So với nhóm ăn ít nhất, nhóm ăn nhiều cá giàu omega-3 có nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn khoảng 19%. Các loại được xếp vào nhóm này gồm cá hồi, cá hồi vân, cá mòi và cá thu ngựa. Ở nam giới, tổng lượng hải sản không cho thấy cùng mối liên hệ với tử vong nói chung; thay vào đó, ăn nhiều hải sản không ướp muối liên quan đến nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn. Những khác biệt này khiến câu hỏi cá và tuổi thọ không thể trả lời bằng một loại cá duy nhất phù hợp cho tất cả.
Vì sao chưa thể nói cá kéo dài tuổi thọ
Đây là nghiên cứu quan sát, không phải thử nghiệm phân ngẫu nhiên. Người tham gia tự khai báo tần suất ăn uống trong năm trước đó qua bảng hỏi, còn các nhà nghiên cứu điều chỉnh kết quả theo nhiều yếu tố như tuổi, hút thuốc, uống rượu, vận động, tiền sử bệnh và natri. Việc điều chỉnh giúp giảm ảnh hưởng của một số yếu tố gây nhiễu, nhưng không thể loại trừ hết khác biệt giữa người ăn nhiều và ít cá. Vì vậy, con số giảm 19% không có nghĩa một người đổi sang ăn cá giàu omega-3 chắc chắn giảm nguy cơ tương ứng. Nghiên cứu cũng chưa giải thích được vì sao kết quả khác nhau giữa nam và nữ; những khác biệt về hút thuốc, uống rượu được nêu như khả năng cần khảo sát, không phải lời giải đã được xác nhận. Cần thêm nghiên cứu để kiểm chứng phát hiện và làm rõ cơ chế.
Ứng dụng thận trọng vào bữa ăn
Cá vẫn có giá trị dinh dưỡng: đây là nguồn protein và nhiều dưỡng chất, trong đó omega-3 có vai trò đối với sức khỏe tim mạch và não bộ. Nhưng lợi ích của cá không đồng nghĩa mọi sản phẩm đều giống nhau. Nghiên cứu phân biệt hải sản ướp muối với nhóm không ướp muối, bởi lượng natri cao có thể liên quan đến tăng huyết áp và nguy cơ tim mạch; hơn nữa, nhóm không ướp muối trong phân tích vẫn bao gồm một số sản phẩm chế biến như cá ngừ đóng hộp. Với bữa ăn thường ngày, có thể chọn cá nướng, áp chảo hoặc ăn cùng rau củ; cá tươi, cá đông lạnh và cá đóng hộp cũng là những cách tiện lợi để đa dạng thực đơn. Đây là lựa chọn thực tế, không phải công thức đã được chứng minh giúp sống lâu. Kết luận hợp lý nhất từ nghiên cứu ăn cá này là ưu tiên chế độ ăn đa dạng, đồng thời không biến mối liên hệ thống kê thành lời hứa về tuổi thọ.
