Khi món ngon trở thành một cách kể chuyện
Lễ hội ẩm thực là không gian công chúng có thể nếm thử món ăn địa phương, đồng thời khám phá những câu chuyện, phong tục và ký ức cộng đồng đã tạo nên hương vị ấy. Bởi vậy, sức hút của một sự kiện không chỉ nằm ở số món được bày bán, mà còn ở việc khách được tham gia và hiểu thêm về nơi mình đang ghé thăm. Từ Pleiku, Thanh Hóa, Yên Thế đến Huế, các chương trình gần đây chọn những cách khác nhau để nối đặc sản vùng miền với trải nghiệm văn hóa. Không gian “Ẩm thực Gia Lai hội tụ” khai mạc tối 6/11 trên đường Anh hùng Núp, phường Pleiku, quy tụ 36 gian hàng mang đặc trưng nhiều địa phương và kéo dài ba ngày, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện Festival cồng chiêng – Tuần lễ Hoa Dã quỳ – Núi lửa Chư Đang Ya. Quy mô ấy tạo một điểm hẹn phong phú; thách thức là làm sao để khách không chỉ đi qua các món ăn, mà còn mang theo ấn tượng về vùng đất.
Pleiku mở vị giác, Thanh Hóa mời bước vào ký ức
Điểm mạnh của ẩm thực Gia Lai là khả năng đặt nhiều sắc thái cạnh nhau. Trong 36 gian hàng có 13 gian giới thiệu món Gia Lai, từ bò Krong Pa nướng bóp mật, cơm lam gà nướng, phở khô và lá mì xào cà đắng đến bún cá ngừ, bánh xèo tôm nhảy. Thêm 18 gian hàng mang đặc sản các địa phương như gỏi lá Kon Tum, bánh tráng Tây Ninh, bún mắm miền Tây, bún bò Huế, chả mực Hải Phòng và nem chua Thanh Hóa. Cách tổ chức này biến ẩm thực Gia Lai thành điểm gặp gỡ, thay vì một màn giới thiệu khép kín. Thanh Vị Ký lại chọn chiều sâu của một địa phương. Diễn ra sáng 7/11, sự kiện tái hiện ẩm thực xứ Thanh bằng món truyền thống, câu chuyện về lịch sử và con người, trò chơi, hoạt động thủ công cùng góc chụp ảnh. Gian hàng nem chua với nhiều hương vị làm món ăn biểu tượng thành điểm khởi đầu để tìm hiểu văn hóa, chứ không chỉ là món thử nhanh.
Yên Thế gắn sản vật với sinh hoạt cộng đồng
Lễ hội Ẩm thực Yên Thế diễn ra trong bảy ngày, từ 30/10 đến hết 5/11, tập trung quảng bá gà đồi Yên Thế cùng nông sản và đặc sản địa phương. Sự kiện có 12 gian hàng của thôn, bản, bốn gian hàng chủ lực của xã và các gian hàng thương mại của doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Nhưng giá trị đáng chú ý không chỉ là độ phong phú của sản phẩm: các cuộc thi chế biến món ăn, quay lợn, nấu cơm với chủ đề “Bữa cơm gia đình ấm áp yêu thương”, giã bánh giầy và thi đôi gà đẹp đưa kỹ năng, nếp sinh hoạt vào chính trải nghiệm của khách. Trò chơi dân gian, hát Chèo, hát Văn, hát Then và nhảy sạp giúp lễ hội kết nối ẩm thực với đời sống văn hóa và di tích lịch sử. Đây là hướng quảng bá thuyết phục hơn việc chỉ trưng bày hàng hóa: khách có thể quan sát cách làm, hiểu giá trị của sản vật, còn người sản xuất có cơ hội gặp người tiêu dùng. Địa phương cũng đặt mục tiêu khuyến khích nâng chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và mở rộng thị trường.
Ở Huế, mỗi gian hàng là một lát cắt văn hóa
Chương trình Huế – Kinh đô ẩm thực lấy “Ngày Bún bò Huế” làm chủ đề, nhưng không dừng ở việc tôn vinh món ăn biểu tượng của Cố đô. Với 80 gian hàng, sự kiện đưa món ngon ba miền về cùng một không gian, từ bún riêu cua, bún chả, bún mắm, hủ tiếu, phở đến mì Quảng. Mỗi gian hàng được giới thiệu như một lát cắt văn hóa, gắn món ăn với vùng đất, con người và giá trị truyền thống. Cách làm này khiến hành trình thưởng thức có thêm ý nghĩa: sắc màu, hương thơm và vị ngon mở ra những khác biệt giữa miền Bắc, miền Trung và miền Nam, thay vì gom chúng thành một danh sách đặc sản. So với Pleiku, nơi ưu thế là sự hội tụ đa địa phương, hay Yên Thế, nơi trải nghiệm dựa vào sinh hoạt cộng đồng, Huế dùng câu chuyện vùng miền làm sợi dây kết nối. Điểm chung đáng giữ lại là món ăn càng có sức sống du lịch khi khách được nếm, quan sát và hiểu bối cảnh tạo nên nó.
Nhìn từ bốn mô hình, một lễ hội thành công không nên chỉ được đo bằng lượng gian hàng hay số món lạ. Giá trị bền hơn nằm ở việc biến đặc sản vùng miền thành cánh cửa dẫn vào văn hóa địa phương, đồng thời tạo cơ hội quảng bá và kết nối cho người làm nghề. Pleiku tạo cuộc gặp gỡ rộng, Thanh Vị Ký khơi gợi ký ức xứ Thanh, Yên Thế đưa phong tục vào hoạt động trải nghiệm, còn Huế kể câu chuyện ba miền qua từng gian hàng. Khi hương vị đi cùng câu chuyện và sự tham gia, lễ hội mới để lại điều đáng nhớ sau bữa ăn.
