Cơ hội bán hàng vượt khỏi chợ địa phương
Thương mại điện tử nông thôn là việc đưa hoạt động giới thiệu, bán hàng, nhận thanh toán và giao sản phẩm của cơ sở sản xuất, hợp tác xã, hộ kinh doanh lên các kênh số để kết nối trực tiếp với người mua ngoài địa bàn. Đây không chỉ là cách thêm một gian hàng, mà có thể thay đổi ai tiếp cận khách hàng và chủ động đầu ra.
Chiều 11/11, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất, đặt vấn đề đưa hoạt động kinh doanh số thành việc thường xuyên ở khu vực nông thôn. Bối cảnh ấy đáng chú ý: nông thôn có nhiều nông sản, thực phẩm, sản phẩm OCOP, hàng thủ công và đặc sản, nhưng người bán thường bị giới hạn bởi khoảng cách và mạng lưới phân phối truyền thống. Mạng xã hội và sàn trực tuyến giúp cơ sở sản xuất kể câu chuyện sản phẩm, tiếp xúc khách hàng trực tiếp và bớt lệ thuộc vào một kênh bán duy nhất.
Cơ sở bánh đá của gia đình chị Là Thị Lanh ở xã Phố Bảng đã dùng mạng xã hội để quảng bá và kết nối người mua; hiện cơ sở có hàng trăm đơn mỗi ngày, tạo việc làm cho khoảng 20 lao động địa phương với thu nhập phổ biến 7-10 triệu đồng mỗi người mỗi tháng. Đó là bằng chứng thiết thực cho thấy nông sản bán trực tuyến và đặc sản địa phương có thể tạo lợi ích vượt khỏi doanh số của một hộ.

Livestream tạo đơn, nhưng doanh thu chưa đồng nghĩa lợi nhuận
Các phiên livestream cho thấy người bán ở nông thôn không cần sở hữu sàn riêng mới tìm được khách. Một hợp tác xã tại Đà Lạt từng chốt gần 1.000 đơn hàng sau 15 phút phát trực tiếp; một hợp tác xã ở Sơn La bán hơn một tấn mận và nhận trên 200 đơn trong 30 phút livestream ngay tại vườn. Những kết quả này cho thấy livestream bán nông sản có thể biến một vườn cây hay cơ sở sản xuất thành điểm bán hàng trực tiếp.
Tuy nhiên, đơn hàng lớn không tự động bảo đảm người bán có lãi. Ông Bính cảnh báo phí sàn thương mại điện tử ở mức 30%-35% giá trị đơn hàng gây áp lực đáng kể cho người kinh doanh nhỏ lẻ và có thể làm nản lòng các hộ sản xuất, làng nghề. Với nông sản, chi phí đóng gói, giao hàng và xử lý đơn còn khiến phép tính lợi nhuận thêm chặt chẽ. Nếu người bán chỉ được hướng dẫn cách lên hình mà không biết tính đủ chi phí, thành công trên màn hình có thể che khuất biên lợi nhuận mỏng.
Vì vậy, hỗ trợ bán hàng cần đi cùng hướng dẫn về phí, vận chuyển, giá thành và chăm sóc khách hàng. Mục tiêu không nên chỉ là tạo một phiên phát trực tiếp đông người xem, mà là giúp người bán biết đơn nào có lợi và có thể duy trì đều đặn.

Đưa nền tảng về xã phải đi cùng kỹ năng tự vận hành
Khoảng cách số không được khắc phục bằng cách đưa sản phẩm lên sàn rồi chờ đơn hàng. Người bán cần tự chụp ảnh, viết nội dung, cập nhật tồn kho, xử lý đơn, thanh toán và giải đáp thắc mắc. Nếu mọi khâu đều phụ thuộc vào một đợt hỗ trợ bên ngoài, gian hàng có nguy cơ im lặng ngay khi chương trình kết thúc.
Cách tiếp cận đúng là xây năng lực vận hành tại chỗ: đào tạo thực hành, hỗ trợ theo ngành hàng và tạo nhóm người bán có thể chia sẻ kinh nghiệm. Một mô hình ở Vĩnh Long đã kết hợp tập huấn, xây cộng đồng người bán và đưa sản phẩm địa phương lên nền tảng số; sau hơn hai tháng thử nghiệm, 66 nhà bán hàng đưa 1.340 sản phẩm lên môi trường số, tạo hơn 50.000 đơn hàng và tiêu thụ gần 77.000 sản phẩm. Kết quả này đáng chú ý không chỉ vì lượng đơn, mà vì nó gắn bán hàng với đào tạo và tổ chức người bán.
Logistics và hạ tầng dữ liệu cũng phải được tính từ đầu, nhất là ở vùng sâu, nơi giao hàng chậm hoặc khó bảo quản có thể làm mất khách. Đưa nền tảng về cấp xã vì thế cần đặt năng lực tự vận hành công nghệ ngang hàng với việc mở gian hàng.

Đích đến 2030 cần đo bằng sinh kế bền vững
Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030 có 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến. Đây là mục tiêu có ý nghĩa, nhưng tỷ lệ xã có người bán trực tuyến chỉ nên là thước đo đầu vào, không phải bằng chứng cuối cùng rằng thương mại số đã thành công.
Điều cần theo dõi là người bán có duy trì được gian hàng, khách có quay lại, sản phẩm có giao đúng chất lượng và sau khi trừ phí cùng vận chuyển người làm ra hàng có thu nhập ổn định hay không. Chính quyền cơ sở có thể kết nối đào tạo, đơn vị vận chuyển và doanh nghiệp công nghệ; còn chương trình hỗ trợ nên giúp hộ kinh doanh từng bước tự quản lý đơn hàng thay vì làm thay họ.
Thương mại điện tử nông thôn có thể mở đường cho nông sản và đặc sản đến với khách hàng rộng hơn, nhưng cơ hội chỉ bền khi người bán giữ được phần giá trị tương xứng với công sức. Mở gian hàng là điểm xuất phát; kỹ năng, chi phí hợp lý và giao hàng tin cậy mới quyết định mô hình có sống được sau những phiên livestream đầu tiên.







