Chấm dứt thu quỹ không đồng nghĩa dừng hoạt động
Hoạt động giáo dục khi không có quỹ chung là những trải nghiệm do nhà trường thiết kế theo mục tiêu học tập, điều kiện sẵn có và nguyên tắc bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tham gia. Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT chấn chỉnh, cấm Ban đại diện cha mẹ học sinh thu các khoản mang danh nghĩa quỹ lớp, quỹ trường để hỗ trợ hoạt động; đây là bước cần thiết nhằm hạn chế lạm thu và giảm áp lực lên gia đình. Nhưng nếu chỉ nhìn quy định như một lệnh cắt nguồn tiền, nhà trường có thể bỏ lỡ điều quan trọng hơn: xem lại hoạt động nào thực sự phục vụ học sinh. Chấn chỉnh khoản thu còn giúp Ban đại diện trở về đúng chức năng, làm rõ trách nhiệm của trường và tránh để quan hệ giữa giáo viên với phụ huynh bị chi phối bởi chuyện tiền bạc.
Vì thế, câu hỏi đúng không phải là phụ huynh có thể đóng góp bao nhiêu, mà là mỗi hoạt động đem lại giá trị gì và nhà trường có thể tổ chức ra sao. Không nên lấy việc không có quỹ làm cớ để loại bỏ trải nghiệm có ích; cũng không thể vin vào nhu cầu tổ chức để mặc nhiên đặt thêm gánh nặng lên phụ huynh.
Thiết kế trải nghiệm từ nguồn lực sẵn có
Một hoạt động không cần hoành tráng mới có ý nghĩa. Dịp Trung thu, thay vì thuê chương trình và để học sinh ngồi xem, giáo viên có thể hướng dẫn các em tự làm đèn lồng, trang trí lớp, tìm hiểu phong tục hoặc cùng chuẩn bị mâm cỗ nhỏ. Học sinh vừa vui, vừa thực hành hợp tác và trân trọng công sức của mình. Tương tự, chuyến trải nghiệm gần có thể thành bài học tốt nếu giáo viên chuẩn bị câu hỏi, nhiệm vụ học tập và kết nối địa điểm với nội dung trên lớp. Tại Huế, nhà trường từng liên hệ đơn vị quản lý di tích để học sinh được miễn vé tham quan. Đây là cách làm đáng nhân rộng: bắt đầu từ tài nguyên văn hóa, lịch sử quanh trường thay vì mặc định rằng hoạt động giáo dục phải tốn nhiều tiền.
Ở địa bàn miền núi, trò chơi dân gian, giao lưu văn nghệ, sản phẩm tái chế hay hoạt động tìm hiểu văn hóa các dân tộc đều có thể tạo trải nghiệm giàu ý nghĩa; STEM cũng có thể tận dụng vật liệu sẵn có để học sinh cùng thiết kế, chế tạo. Khen thưởng nên ghi nhận tiến bộ, nỗ lực và trách nhiệm bằng lời nhận xét cụ thể, thay vì đặt nặng giá trị vật chất. Những lựa chọn này không phải phương án thay thế kém chất lượng: chúng đưa học sinh vào trung tâm và giúp mục tiêu học tập hiện rõ hơn.
Ban đại diện cha mẹ cần đồng hành, không thu tiền
Vai trò của ban đại diện cha mẹ nên được xác định lại: phối hợp với nhà trường trong giáo dục học sinh, không làm đầu mối thu quỹ hay gánh các khoản chi mà trường cần tính toán bằng nguồn kinh phí của mình. Sự hỗ trợ từ gia đình vẫn có giá trị nếu hoàn toàn tự nguyện, minh bạch và phù hợp khả năng từng người. Một phụ huynh có thể chia sẻ chuyên môn, người khác hỗ trợ thời gian hoặc kinh nghiệm tổ chức; không nên biến những cách góp sức đó thành nghĩa vụ mới. Nhà trường cũng cần tránh lập danh sách đóng góp, ấn định mỗi em phải mang một món đồ hay công khai mức hỗ trợ. Những cách làm ấy dễ khiến trẻ cảm thấy gia đình mình không theo kịp bạn bè.
Công bằng không có nghĩa mọi gia đình đóng góp ngang nhau, mà là mọi học sinh đều được tôn trọng và có cơ hội tham gia như nhau. Giáo viên có thể giao cho học sinh cùng đề xuất ý tưởng, phân công việc, trang trí hoặc điều hành trò chơi; phụ huynh tham gia khi tự nguyện và không gây áp lực. Nếu cần hỗ trợ riêng cho học sinh khó khăn, cách hỗ trợ nên kín đáo để các em không mặc cảm. Đó mới là sự đồng hành có ích: bổ sung trải nghiệm và tình cảm cộng đồng, không tạo thêm khoản phải thu hay phân biệt trẻ theo điều kiện gia đình.
Lập kế hoạch thực chất thay vì dựa vào thói quen
Quy định mới đặt trách nhiệm tổ chức trở lại đúng chỗ: nhà trường cần chủ động xây dựng kế hoạch phù hợp điều kiện thực tế, ưu tiên hoạt động cần thiết và tuân thủ quy định về tài trợ, tiếp nhận, sử dụng nguồn lực hợp pháp. Điều đó đòi hỏi mỗi kế hoạch phải bắt đầu bằng mục tiêu, đối tượng tham gia, cách bảo đảm an toàn và nguồn lực có thể huy động hợp lệ; không thể mặc định rằng quỹ lớp học sẽ bù cho mọi thiếu hụt. Khi một hoạt động cần kinh phí, trường phải làm rõ nhu cầu và cách sử dụng nguồn lực, thay vì chuyển áp lực sang phụ huynh qua một khoản thu chung. Minh bạch ở khâu chuẩn bị giúp gia đình hiểu hoạt động phục vụ điều gì và có thể lựa chọn đồng hành trên tinh thần tự nguyện.
Thông tư 81 không làm mất ý nghĩa của hoạt động giáo dục; nó buộc trường học chọn cách thiết thực, tiết kiệm và công bằng hơn. Thành công không nên đo bằng mâm cỗ lớn, phần quà đắt hay chuyến đi xa, mà bằng điều học sinh học được và cảm giác mình thuộc về tập thể. Khi giáo viên tổ chức có chủ đích, học sinh được góp sức và phụ huynh đồng hành không áp lực, việc dừng thu quỹ có thể trở thành cơ hội đổi mới. Kết luận cần rõ ràng: không có quỹ chung không phải lý do để ngừng trải nghiệm; đó là lời nhắc nhà trường làm tốt hơn vai trò giáo dục của mình.
