Học kỹ năng số phải bắt đầu từ việc người dân cần làm
Kỹ năng số cộng đồng là khả năng sử dụng thiết bị và dịch vụ số trong những việc thiết thân như làm thủ tục hành chính, thanh toán, bảo vệ thông tin cá nhân và nhận biết lừa đảo trực tuyến. Giá trị của cách học này nằm ở chỗ người dân được thực hành ngay trong bối cảnh đời sống, thay vì chỉ nghe phổ biến kiến thức chung. Khi chuyển đổi số mở rộng sang dịch vụ công, định danh điện tử và giao dịch thường ngày, khoảng cách giữa có ứng dụng và biết dùng ứng dụng trở thành vấn đề cần giải quyết. Các mô hình tại Sơn La và TP.HCM cùng chọn cách đưa người hướng dẫn đến gần dân, nhưng tổ chức khác nhau: Sơn La dựa vào hội phụ nữ và từng gia đình, còn TP.HCM kết hợp lớp học, tình nguyện viên và điểm hỗ trợ tập trung. Đây là hướng đi thuyết phục hơn những chiến dịch chỉ dừng ở tuyên truyền.
Sơn La lấy chi hội và gia đình làm nơi bắt đầu
Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Mai Sơn và xã Yên Sơn triển khai mô hình chi hội số, gia đình số nhằm phổ cập kiến thức và kỹ năng số từ cơ sở. Tại Tiểu khu 18, Mai Sơn, mô hình Chi hội Phụ nữ số và Gia đình số có 40 thành viên; toàn xã hiện có hai mô hình với hơn 100 thành viên. Ở Yên Sơn, 15 thành viên tham gia Chi hội số và 20 hộ gia đình tham gia Gia đình số. Quy mô này không lớn, nhưng chính sự gần gũi tạo điều kiện để người biết hướng dẫn người chưa biết. Hội viên được chỉ cách dùng điện thoại thông minh, VNeID, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt; Công an xã Mai Sơn còn hỗ trợ tích hợp giấy tờ trên VNeID và hướng dẫn phòng tránh lừa đảo, bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cách “cầm tay chỉ việc” giúp kỹ năng gắn với nhu cầu cụ thể của từng nhà.

TP.HCM kết hợp lớp học, thanh niên tình nguyện và điểm hỗ trợ
TP.HCM phát động phong trào Bình dân học vụ số vào tháng 10/2025, triển khai trong giai đoạn 2025–2026. Thành phố đã tổ chức 546 lớp và khóa học với hơn 77.700 lượt người tham gia. Việc học không chỉ diễn ra tại lớp: đội tình nguyện thanh niên đến khu dân cư, có nơi tranh thủ buổi tối đến từng nhà hướng dẫn VNeID và tiện ích số. Người cao tuổi được kiên nhẫn chỉ từng bước; người đã quen điện thoại có thể học thêm về dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không tiền mặt. Tiểu thương, hộ kinh doanh cũng được hỗ trợ tạo mã QR, đưa sản phẩm lên nền tảng trực tuyến và bảo vệ dữ liệu. Bên cạnh đó, trạm công dân số cung cấp điểm tiếp cận tập trung với các dịch vụ số thiết yếu; đến tháng 9/2026, thành phố có 8 trạm hoạt động, ghi nhận hơn 83.000 lượt đến và sử dụng dịch vụ. Mô hình này bổ sung lựa chọn cho người cần được hướng dẫn trực tiếp.

Khác mô hình, cùng một thước đo: người dân tự làm được
Sơn La tạo mạng lưới học hỏi qua chi hội và hộ gia đình; TP.HCM triển khai trên quy mô đô thị bằng lớp học, đội thanh niên và trạm công dân số. Điểm chung đáng chú ý không phải số lượng mô hình, mà là nội dung được điều chỉnh theo nhóm người học và hoàn cảnh sử dụng. Người lớn tuổi, người khuyết tật hay lao động có giờ làm thất thường cần cách hỗ trợ linh hoạt về thời gian, địa điểm và phương pháp. Với người mới, mục tiêu có thể là mở điện thoại, dùng VNeID hoặc hoàn tất một thủ tục trực tuyến; với tiểu thương, kỹ năng có thể là nhận thanh toán QR và giới thiệu hàng hóa trên mạng. Thành phố dự kiến chuẩn hóa nội dung đào tạo, bổ sung kiến thức về AI, dữ liệu số và an toàn thông tin, đồng thời hướng tới ít nhất 168 trạm công dân số. Dù ở quy mô nào, hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng việc người dân tự sử dụng dịch vụ an toàn và thuận tiện hơn.
Các mô hình tại Sơn La và TP.HCM cho thấy phổ cập kỹ năng số không thể chỉ trông vào một lớp học hay một ứng dụng. Chi hội số và gia đình số tạo niềm tin, sự kèm cặp thường xuyên; lớp học khu dân cư, tình nguyện viên và trạm công dân số mở rộng khả năng tiếp cận ở đô thị. Kết hợp được sự gần gũi với hỗ trợ đủ rộng mới giúp người dân biến kiến thức thành thói quen. Đó cũng là cách để phong trào học kỹ năng số đi vào đời sống, thay vì dừng lại ở khẩu hiệu.






