Đưa trẻ đến lớp là bước đầu, giữ trẻ đi học mới là thước đo
Giáo dục mầm non phổ cập cho trẻ 3–5 tuổi là việc bảo đảm trẻ được tiếp cận chăm sóc, nuôi dưỡng và học tập phù hợp ngay từ những năm đầu đời, kể cả tại địa bàn xa trung tâm. Ở các xã miền núi Thu Cúc và Xuân Đài, Phú Thọ, vận động trẻ đến lớp phải đi cùng việc duy trì sĩ số và nâng chất lượng chăm sóc, giáo dục.
Địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều điểm trường cách xa trung tâm; kinh tế gia đình hạn chế cũng ảnh hưởng đến việc đưa đón và chuyên cần. Vì thế, giữ lại mạng lưới điểm trường không phải lựa chọn phụ: điểm trường ở bản Mỹ Á Mong cách trung tâm xã Thu Cúc khoảng 16 km, giúp trẻ người Mông học gần nhà thay vì phải đi xa.
Từ đầu năm học 2026–2027, Trường Mầm non Thu Cúc phối hợp chính quyền, thôn bản và phụ huynh rà soát trẻ trong độ tuổi, thăm từng gia đình để nắm hoàn cảnh và vận động phù hợp. Nhà trường duy trì 5 điểm trường với 375 trẻ, đạt tỷ lệ huy động 100%. Con số này đáng ghi nhận, nhưng chỉ có ý nghĩa bền vững khi trẻ tiếp tục đến lớp đều đặn.
Phổ cập không dừng ở tỷ lệ huy động
Huy động trẻ đến trường mở cánh cửa tiếp cận giáo dục; chất lượng chăm sóc và dạy học mới là điều giữ cánh cửa ấy mở. Với trẻ 3–5 tuổi, việc học đều đặn tạo tính liên tục cho quá trình phát triển thể chất, ngôn ngữ, nhận thức và kỹ năng xã hội. Bởi vậy, phổ cập không nên được đánh giá chỉ bằng danh sách trẻ đã nhập học.
Cách làm của Thu Cúc cho thấy vận động hiệu quả cần dựa trên hiểu biết về từng gia đình. Giáo viên xác định trẻ chưa đi học hoặc có nguy cơ nghỉ, rồi trao đổi trực tiếp với cha mẹ về vai trò của giáo dục mầm non. Với hộ nghèo, gia đình khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số, cách tiếp cận cần gần gũi, dễ hiểu và phù hợp điều kiện sinh hoạt.
Tại Xuân Đài, nhà trường phối hợp với chính quyền xã, các thôn và phụ huynh rà soát độ tuổi, đồng thời duy trì học hai buổi mỗi ngày và tổ chức ăn trưa để hỗ trợ chuyên cần. Năm học 2026–2027, trường có 17 lớp với 375 trẻ 3–5 tuổi; riêng trẻ 5 tuổi đạt tỷ lệ huy động 100%. Duy trì sĩ số vì vậy phải gắn với một ngày học đủ chăm sóc, hoạt động và cơ hội tiến bộ.
Thiết bị cần đúng việc, không chỉ đủ số lượng
Ở trường vùng khó, thiết bị mầm non không thể được phân bổ theo kiểu nơi nào cũng nhận cùng một danh mục. Các điểm trường miền núi phân tán còn thiếu đồng bộ về đồ dùng, đồ chơi; khoảng cách địa lý cũng khiến việc vận chuyển, sửa chữa và sử dụng thiết bị trở nên khó khăn. Đầu tư có ích phải bắt đầu từ kiểm kê cụ thể: trường thiếu gì, trẻ ở độ tuổi nào và giáo viên có thể khai thác ra sao.
Trường Mầm non Thu Cúc dự kiến hoàn thành, bàn giao việc sửa chữa, cải tạo và nâng cấp phòng học tại điểm trường chính trong năm 2026. Nhà trường cũng cần tiếp tục cải thiện phòng học, nhà vệ sinh, sân chơi và công trình phụ trợ; bổ sung thiết bị phát triển vận động, đồ chơi ngoài trời và học liệu ngôn ngữ. Ở nơi có đông trẻ dân tộc thiểu số, tranh ảnh và học liệu trực quan còn hỗ trợ trẻ tăng cường tiếng Việt.
Xuân Đài hiện có 34 phòng học kiên cố tại 4 điểm trường, nhưng vẫn cần bổ sung hoặc thay thế thiết bị phục vụ trải nghiệm, phát triển thể chất và ứng dụng công nghệ thông tin. Những con số này nhắc rằng có phòng học kiên cố chưa đồng nghĩa đã đủ điều kiện tổ chức hoạt động phong phú. Tranh ảnh, mô hình, bộ xếp hình và dụng cụ vận động giúp trẻ rèn quan sát, tư duy, khéo léo và hợp tác.
Đầu tư sát nhu cầu để phổ cập có chiều sâu
Bài toán của Phú Thọ không phải chọn giữa vận động trẻ và mua sắm thiết bị, mà là nối hai việc thành một kế hoạch giáo dục có hiệu quả. Trẻ đến lớp cần được học trong không gian an toàn, có học liệu phù hợp; thiết bị chỉ phát huy giá trị khi giáo viên sử dụng được và hoạt động đáp ứng lứa tuổi. Mua nhiều nhưng không đúng nhu cầu sẽ không giải quyết được khoảng cách chất lượng giữa các điểm trường.
Vì vậy, ưu tiên nên đặt vào thiết bị còn thiếu, đã cũ hoặc không đáp ứng yêu cầu, đồng thời bảo đảm an toàn và phù hợp với độ tuổi. Việc rà soát từng điểm trường cần tính đến điều kiện thực tế, khả năng sử dụng của giáo viên và mục tiêu phát triển của trẻ; sau đầu tư cũng cần theo dõi thiết bị có được dùng thường xuyên trong chăm sóc, nuôi dưỡng và dạy học hay không.
Kết luận nên rõ ràng: tỷ lệ huy động cao là điểm khởi đầu, không phải đích đến. Muốn trẻ 3–5 tuổi ở vùng khó được hưởng phổ cập thực chất, Phú Thọ cần tiếp tục giữ các điểm trường gần cộng đồng, đồng hành với gia đình để duy trì chuyên cần và phân bổ thiết bị mầm non đồng bộ theo nhu cầu. Đó mới là cách biến cơ hội đến lớp thành chất lượng học tập ổn định.
