Từ 195 năm lịch sử đến câu hỏi phát triển
Di sản Thái Nguyên là tổng hòa những dấu ấn lịch sử, truyền thống cách mạng, bản sắc văn hóa và tri thức được các cộng đồng địa phương gìn giữ, trao truyền, có thể trở thành nguồn lực cho phát triển hôm nay. Ngày 27/10, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy tổ chức hội thảo khoa học nhìn lại 195 năm hình thành và phát triển của tỉnh, hướng sự chú ý từ việc kể lại quá khứ sang câu hỏi thiết thực hơn: những giá trị ấy sẽ đóng góp thế nào cho giai đoạn mới? Đây là cách đặt vấn đề đúng lúc. Năm 2026 đánh dấu 195 năm thành lập tỉnh, từ ngày 4/11/1831 đến 4/11/2026; trong quãng thời gian đó, địa giới và tổ chức hành chính nhiều lần thay đổi. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian và yêu cầu phát triển mới càng khiến việc nhận diện nền tảng chung của tỉnh trở nên cần thiết.
Hội thảo do ông Nguyễn Đăng Bình, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, phát biểu khai mạc. Trọng tâm không chỉ là hệ thống hóa các mốc lịch sử Thái Nguyên, mà còn là tìm bài học có thể vận dụng vào hoạch định chính sách. Nhìn quá khứ như nguồn lực, thay vì chỉ như một dịp kỷ niệm, là lựa chọn có ý nghĩa với phát triển địa phương.
Lịch sử, văn hóa và con người phải đi cùng nhau
Các tham luận đặt tiến trình phát triển của tỉnh trong mối liên hệ giữa lịch sử, văn hóa và con người. Lịch sử tạo chiều sâu, văn hóa làm nên bản sắc, còn người dân là chủ thể gìn giữ và tiếp nối những giá trị ấy. Cách tiếp cận này giúp tránh biến lịch sử Thái Nguyên thành một danh sách niên đại hay sự kiện, tách rời khỏi đời sống hiện tại. Tỉnh từng là địa bàn chiến lược của An toàn khu Việt Bắc, gắn với hoạt động của Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Ký ức ấy có thể hỗ trợ giáo dục truyền thống, nhưng chỉ có sức sống lâu dài nếu được kể bằng tư liệu đáng tin cậy và gắn với trải nghiệm của cộng đồng.
Bản sắc văn hóa cũng cần được nhìn rộng hơn một sản phẩm biểu trưng. Văn hóa trà Thái Nguyên gắn với sản xuất, chế biến, cảnh quan, tri thức nghề nghiệp và nghệ thuật thưởng trà, đồng thời góp phần tạo dựng thương hiệu địa phương. Đây là lợi thế có thể nối bảo tồn với sinh kế: phát triển du lịch, dịch vụ và sản phẩm văn hóa đặc trưng mà không làm nhạt đi giá trị vốn có. Muốn vậy, người dân và những người nắm giữ tri thức địa phương phải có vai trò thực chất, thay vì chỉ xuất hiện như phông nền cho hoạt động quảng bá.
Biến giá trị thành lợi ích thiết thực
Hội thảo nêu một hướng đi đáng chú ý: gắn bảo tồn di sản với giáo dục truyền thống, du lịch, dịch vụ và các sản phẩm văn hóa đặc trưng. Nhưng gọi di sản là nguồn lực không tự tạo ra giá trị kinh tế hay xã hội. Cần biến câu chuyện lịch sử thành trải nghiệm có chiều sâu, nâng chất lượng sản phẩm văn hóa, đồng thời bảo đảm cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ hoạt động phát triển. Nếu khai thác chỉ để tăng lượng khách hoặc quảng bá hình ảnh, di sản có nguy cơ bị đơn giản hóa thành hàng hóa, còn bản sắc bị thu hẹp thành vài biểu tượng dễ nhận diện.
Các đại biểu cũng thảo luận về dấu ấn Khu Gang thép Thái Nguyên, sức mạnh đoàn kết các dân tộc, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những hướng này cho thấy bảo tồn không đồng nghĩa với giữ nguyên mọi thứ: công nghệ có thể giúp lưu trữ, giới thiệu tư liệu và mở rộng khả năng tiếp cận, miễn là thông tin được kiểm chứng. Thước đo sau cùng phải là phát triển kinh tế hài hòa với bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc và nâng cao đời sống người dân. Đó mới là cách chuyển ký ức tập thể thành nguồn lực nội sinh bền vững.
Hội thảo là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Kết quả thảo luận sẽ bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn cho công tác nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục truyền thống, đồng thời phục vụ hoàn thiện công trình “Tỉnh Thái Nguyên 195 năm xây dựng và trưởng thành”. Đây là bước tiếp theo cần thiết, nhưng giá trị của hội thảo sẽ được quyết định bởi việc các kiến nghị có đi vào chính sách, quy hoạch và hoạt động văn hóa cụ thể hay không. Việc nghiên cứu đầy đủ lịch sử, di sản và con người cũng được kỳ vọng tạo cơ sở cho định hướng phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Thái Nguyên có nền tảng lịch sử và văn hóa đủ phong phú để tạo nên lợi thế riêng. Tuy nhiên, di sản chỉ thực sự trở thành động lực khi được bảo tồn bằng tri thức, phát huy cùng cộng đồng và gắn với cải thiện đời sống, thay vì chỉ được nhắc đến trong dịp kỷ niệm. Hội thảo đã đặt đúng trọng tâm: nối quá khứ với lựa chọn phát triển hiện tại. Thử thách kế tiếp là biến định hướng ấy thành những việc làm cụ thể, để bản sắc không chỉ được lưu giữ mà còn góp phần làm cho tỉnh phát triển bền vững.
