Ổn định kỳ thi phải bắt đầu từ việc xác định đúng mục tiêu
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là một kỳ đánh giá có ảnh hưởng đến học sinh, gia đình và nhà trường; vì vậy, mục tiêu, cách tổ chức và thời điểm công bố quy định cần rõ ràng, nhất quán, có thể dự liệu. Tại phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội sáng 31/10, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị đánh giá lại cách tổ chức kỳ thi hiện nay. Ông cho rằng giáo dục cần chính sách có tầm nhìn dài hạn, được chuẩn bị bài bản và thực hiện nhất quán. Đây là hướng tiếp cận đáng ủng hộ: trước khi bàn chuyện đổi hay giữ một quy chế, cần chứng minh kỳ thi đang phục vụ mục tiêu nào và liệu cách làm hiện tại có đạt mục tiêu ấy hay không. Nếu thiếu lời giải rõ ràng, mỗi lần điều chỉnh dễ biến thành thêm một nguồn bất an.
Đánh giá kỳ thi trong toàn bộ hành trình học tập
Đề nghị của ông An không dừng ở việc xem lại đề thi hay thủ tục tổ chức. Cần làm rõ sự cần thiết và hiệu quả của kỳ thi trong mối quan hệ với quá trình học tập, tuyển sinh đại học và phân luồng học sinh. Đây là câu hỏi cốt lõi: một kỳ thi chỉ có ý nghĩa khi kết quả phản ánh thực chất năng lực, được sử dụng công bằng và không tạo thêm gánh nặng mà lợi ích không tương xứng. Những bất cập trong thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp cũng cho thấy việc rà soát không nên tách riêng từng khâu. Theo hướng đó, phương án tổ chức cần phục vụ chất lượng học tập, thay vì khiến học sinh và giáo viên chạy theo những thay đổi khó lường.
Quy định thi tốt nghiệp cần đủ sớm để gia đình chuẩn bị
Một kỳ thi có thể gây áp lực không chỉ vì khối lượng ôn tập, mà còn vì sự thiếu chắc chắn về quy định. Đại biểu Trịnh Xuân An cảnh báo không thể để mỗi mùa thi, học sinh và phụ huynh lại thấp thỏm chờ quy định mới, trong khi trường học và giáo viên bị động điều chỉnh việc dạy, học. Nỗi lo ấy có cơ sở: gia đình cần thời gian chuẩn bị, còn nhà trường cần căn cứ ổn định để xây dựng kế hoạch. Vì thế, ổn định quy chế thi không đồng nghĩa với đóng cửa trước đổi mới; đó là yêu cầu đánh giá tác động đầy đủ, lắng nghe ý kiến thực chất, công bố đủ sớm và có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Cách làm có thể dự liệu sẽ giảm áp lực mùa thi và hạn chế chi phí phát sinh cho gia đình.
Đích đến là thi thực chất, công bằng và ít tốn kém hơn
Đánh giá lại kỳ thi chỉ đáng giá nếu dẫn tới một phương án tốt hơn cho người học. Đại biểu đề nghị lựa chọn cách tổ chức thực chất, công bằng, giảm áp lực và chi phí cho gia đình, xã hội. Đây nên là thước đo của mọi thay đổi: học sinh được đánh giá đúng, giáo viên có thể yên tâm giảng dạy, còn phụ huynh không phải liên tục điều chỉnh kế hoạch vì quy định đến muộn. Đổi mới giáo dục không nên được đo bằng số lần sửa quy chế, mà bằng mức độ minh bạch, tính ổn định và khả năng hỗ trợ việc học thật. Kết luận, cần rà soát kỳ thi một cách nghiêm túc nhưng thông báo thay đổi có lộ trình; sự ổn định có trách nhiệm sẽ giúp kỳ thi bớt nặng nề và củng cố niềm tin của gia đình vào nhà trường.
