Danh mục lớn, bài toán là biến vốn thành kết nối
Danh mục dự án trọng điểm Lào Cai giai đoạn 2026–2030 là kế hoạch huy động vốn cho công trình công và dự án ngoài ngân sách, nhằm đồng thời hoàn thiện hạ tầng, mở rộng sản xuất và cải thiện dịch vụ thiết yếu. Ngày 9/11/2026, Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt 70 dự án, gồm 34 dự án đầu tư công và 36 dự án ngoài ngân sách, với tổng vốn dự kiến hơn 151.560 tỷ đồng. Quy mô này cho thấy tỉnh muốn dùng ngân sách làm nền để kéo thêm vốn xã hội, chứ không trông chờ một nguồn lực duy nhất. Hơn 61.395 tỷ đồng dự kiến dành cho đầu tư công, trong khi 90.165 tỷ đồng thuộc nhóm ngoài ngân sách. Tuy nhiên, danh mục mới chỉ đặt ra cơ hội: tiến độ chuẩn bị, lựa chọn nhà đầu tư và chất lượng thực hiện mới quyết định các dự án Lào Cai có tạo lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp hay không.
Giao thông là ưu tiên nổi bật trong phần vốn công: 17 trong 34 dự án thuộc lĩnh vực này. Hầm Hàm Rồng nối Quốc lộ 4D với đường tỉnh 152, tuyến từ nút giao IC17 đến Khu công nghiệp Tằng Loỏng và các tuyến kết nối khác được kỳ vọng giảm chi phí vận tải, hỗ trợ lưu thông hàng hóa, mở rộng không gian công nghiệp và đô thị. Đây là lựa chọn có tính đòn bẩy: đường sá tốt hơn có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, nhưng lợi ích ấy chỉ lan rộng nếu các địa phương, khu sản xuất và dịch vụ công cũng được kết nối. Vì vậy, hạ tầng Lào Cai không nên được đánh giá chỉ bằng số công trình hoàn thành; thước đo quan trọng hơn là khả năng rút ngắn hành trình, giảm trở ngại vận chuyển và mở thêm cơ hội sinh kế.
Vốn tư nhân mở rộng không gian phát triển, nhưng cần dự án khả thi
Nhóm 36 dự án ngoài ngân sách dự kiến huy động 90.165 tỷ đồng, tập trung vào hạ tầng khu kinh tế cửa khẩu, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, năng lượng, giao thông và nhà ở. Các khu công nghiệp Cốc Mỳ - Trịnh Tường, Võ Lao và Phú Xuân có thể bổ sung quỹ đất sản xuất; các dự án điện mặt trời Yên Bình, điện mặt trời nổi hồ Thác Bà và Mỹ Gia 2 mở thêm hướng đầu tư năng lượng. Cảng hàng không Sa Pa cùng các khu đô thị mới được kỳ vọng thúc đẩy dịch vụ, thương mại và du lịch. Đây là phần danh mục có tiềm năng tạo động lực tăng trưởng, nhưng cũng đòi hỏi tỉnh thẩm định kỹ năng lực tài chính, kinh nghiệm của nhà đầu tư và phương án khai thác sau khi xây dựng. Nếu thiếu những điều kiện đó, vốn dự kiến lớn vẫn có thể nằm trên giấy hoặc tạo ra công trình không phát huy hết công năng.
Cách chia nguồn lực cho thấy đầu tư trọng điểm không chỉ hướng đến công trình quy mô lớn. Trong danh mục công còn có dự án giáo dục, y tế, nông nghiệp, khoa học công nghệ và hạ tầng khu công nghiệp; riêng giáo dục có bốn dự án, nông nghiệp và phát triển nông thôn cũng có bốn dự án. Sự phối hợp giữa ngân sách và vốn tư nhân là hợp lý nếu đầu tư công tạo điều kiện kết nối, còn doanh nghiệp mở rộng năng lực sản xuất và dịch vụ. Nhưng cân bằng không tự hình thành: những dự án có khả năng thu hồi vốn nhanh thường dễ thu hút đầu tư hơn công trình phục vụ an sinh. Vì thế, tỉnh cần bảo đảm các lĩnh vực thiết yếu không bị xem nhẹ khi nguồn lực tư nhân tập trung vào nơi có lợi nhuận rõ ràng.
Từ vùng dân tộc thiểu số đến trường học Sa Pa
Một đề xuất riêng cho thấy nguồn lực phát triển còn hướng đến những nhu cầu gần với đời sống thường ngày: Lào Cai đang đề xuất hơn 823 tỷ đồng cho 103 dự án thuộc chương trình giai đoạn 2026–2035. Trọng tâm không chỉ là xây dựng hạ tầng mà còn mở rộng cơ hội sinh kế tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trường bán trú Nậm Dạng ở xã Võ Lao, với ba tầng và chín phòng học, phục vụ 301 học sinh, trong đó hơn 100 em ở bán trú, là ví dụ về công trình giải quyết trực tiếp tình trạng thiếu cơ sở vật chất. Các hướng hỗ trợ khác gồm phát triển vùng nguyên liệu tre măng bát độ, bảo tồn văn hóa cộng đồng và chăm sóc sức khỏe. Đó là cách tiếp cận đáng ủng hộ: đầu tư vùng cao cần giúp người dân học tập, sản xuất và sống khỏe, chứ không dừng ở con số giải ngân.
Dự án xây dựng, cải tạo Trường THCS Sa Pa bổ sung một ví dụ cụ thể về đầu tư Sa Pa vào giáo dục. Tỉnh đã phê duyệt chủ trương cho công trình dự kiến triển khai giai đoạn 2026–2028, với tổng mức đầu tư 49 tỷ đồng; ngân sách tỉnh bố trí 30 tỷ đồng và nguồn thu tiền sử dụng đất của phường Sa Pa đóng góp 19 tỷ đồng. Dự án gồm các khối phòng học, phòng bộ môn, khu hiệu bộ, nhà đa năng, hạng mục phụ trợ và cải tạo một số công trình hiện có. So với danh mục hàng trăm nghìn tỷ đồng, đây là khoản đầu tư nhỏ, nhưng tác động của nó được cảm nhận trực tiếp trong điều kiện dạy và học. Khoảng cách quy mô ấy cũng nhắc rằng phát triển không chỉ nằm ở đại dự án: trường học an toàn, đủ công năng là nền tảng để người dân hưởng lợi từ tăng trưởng.
Hiệu quả phải được đo bằng tiến độ và lợi ích thực
Hai lớp đầu tư — danh mục 70 dự án trọng điểm và gói đề xuất cho vùng dân tộc thiểu số — không nên bị xem là lựa chọn giữa tăng trưởng với an sinh. Giao thông, công nghiệp và năng lượng có thể mở rộng hoạt động kinh tế; trường học, y tế, sinh kế và văn hóa giúp cơ hội ấy đến được với cộng đồng. Gói hơn 823 tỷ đồng dành cho 103 dự án tập trung vào nhu cầu hạ tầng và phát triển kinh tế ở địa bàn còn khó khăn, còn dự án trường THCS Sa Pa cho thấy ngân sách cũng được chuyển thành cơ sở giáo dục cụ thể. Điểm đáng theo dõi là các mục tiêu này có được phối hợp trong thực tế hay không: đường kết nối có tới vùng sản xuất, người dân có tiếp cận dịch vụ tốt hơn, và dự án có hoàn thành đúng tiến độ?
Sở Tài chính được giao tổng hợp tiến độ triển khai các dự án và định kỳ báo cáo Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh trước ngày 20 của tháng cuối mỗi quý, hoặc báo cáo đột xuất khi được yêu cầu. Cơ chế theo dõi này cần đi cùng thông tin rõ về tiến độ, chất lượng và kết quả sử dụng công trình; nếu chỉ đếm số dự án khởi công hoặc vốn phân bổ, tỉnh sẽ khó phát hiện sớm điểm nghẽn. Quy mô hơn 151.560 tỷ đồng tạo cơ hội thay đổi kết nối và năng lực kinh tế của Lào Cai, nhưng bản thân con số không bảo đảm thành công. Kết luận quan trọng là tỉnh cần giữ đồng thời hai ưu tiên: tạo hạ tầng đủ sức kéo đầu tư và bảo đảm các dự án giáo dục, sinh kế, an sinh tạo lợi ích đo đếm được cho người dân.
