Âm thanh để bù cho sự yên lặng
Hệ thống cảnh báo âm thanh xe điện (AVAS) là thiết bị phát âm thanh giúp người xung quanh nhận biết phương tiện có độ ồn thấp đang vận hành, nhất là khi xe chạy chậm hoặc lùi. Đây không phải tiếng còi để yêu cầu nhường đường, mà là tín hiệu cho biết xe đang hiện diện và di chuyển.
Điểm đáng chú ý trong dự thảo quy chuẩn xe điện là đề xuất bắt buộc ô tô thuần điện chạy bằng pin, gồm BEV hoặc PEV, phải trang bị AVAS; các loại phương tiện khác không thuộc diện bắt buộc. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang lấy ý kiến về dự thảo QCVN 09:2026/BXD; nếu được thông qua, quy chuẩn này sẽ thay thế QCVN 09:2024/BGTVT. Vì vậy, đây vẫn là đề xuất, chưa phải yêu cầu đã có hiệu lực.
Lý do của đề xuất khá thực tế: xe điện ít tiếng động cơ, khiến người đi bộ, người đi xe đạp và những người tham gia giao thông khác khó phát hiện xe, đặc biệt ở tốc độ thấp. Với xe điện độ ồn thấp, sự yên tĩnh vốn được xem là ưu điểm có thể trở thành rủi ro khi người đi đường không nghe thấy xe đang đến.
Ngưỡng hoạt động được thiết kế cho lúc khó nhận biết nhất
Theo dự thảo, AVAS phải tự động phát khi xe chạy dưới 20 km/h hoặc khi lùi. Cách đặt ngưỡng này tập trung vào tình huống xe chạy chậm, nơi tiếng lốp và tiếng vận hành thường khó lấn át âm thanh môi trường. Nếu xe đã có âm báo lùi, AVAS không cần phát thêm âm thanh trong lúc lùi.
Hệ thống có thể có công tắc hoặc núm điều khiển để người lái bật, tắt, nhưng khi khởi động xe phải mặc định ở trạng thái kích hoạt. Đây là lựa chọn hợp lý: người lái vẫn có quyền điều khiển, song việc phát cảnh báo không phụ thuộc vào việc họ có nhớ bật hệ thống hay không.
Âm thanh phải liên tục và giúp người xung quanh nhận biết trạng thái vận hành thông qua thay đổi âm lượng hoặc đặc tính đồng bộ với tốc độ; âm lượng có thể giảm khi xe tăng tốc. Dự thảo cũng loại trừ còi, chuông, âm thanh báo động, âm thanh ngắt quãng hoặc có giai điệu, tiếng động vật và những âm dễ gây nhầm lẫn với tín hiệu ưu tiên hay hướng chuyển động của xe. Giới hạn này cần thiết để cảnh báo bổ sung thông tin, không tạo thêm nhiễu.
An toàn giao thông cần tín hiệu dễ hiểu
Giá trị của AVAS không nằm ở việc làm xe ồn hơn cho bằng xe động cơ, mà ở khả năng báo hiệu có chủ đích đúng lúc. Người đi bộ, người đi xe đạp và người hạn chế thị lực có thể dựa vào âm thanh để nhận biết sự hiện diện, hướng và trạng thái chuyển động của xe; đây là đóng góp thiết thực cho an toàn giao thông.
Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết xe thuần điện có thể chạy ở tốc độ thấp mà người xung quanh khó nhận biết bằng tiếng động cơ. Bối cảnh quốc tế cũng là một lý do đáng lưu ý: theo thông tin được nêu trong tài liệu, châu Âu đã đưa AVAS thành trang bị bắt buộc trên ô tô điện, và xe nhập khẩu vào thị trường này không còn thiếu hệ thống đó.
Tuy vậy, âm thanh chỉ phát huy tác dụng nếu đủ dễ nhận ra mà không lẫn với còi hoặc báo động. Quy định về loại âm thanh, mức âm lượng và cách kiểm tra vì thế quan trọng không kém yêu cầu phải có thiết bị. Nếu dự thảo được thông qua, việc thay thế quy chuẩn hiện hành sẽ là bước tiếp theo; hiện người dùng chưa phải coi đề xuất này là nghĩa vụ đã áp dụng.
