Mở rộng phường là một lộ trình, không phải một đợt chuyển đổi duy nhất
Mở rộng phường TP.HCM là lộ trình sắp xếp và phát triển hệ thống đơn vị hành chính đô thị theo quy hoạch, trong đó một phần xã được chuyển thành phường và số phường tiếp tục tăng theo các giai đoạn. Cách hiểu này giúp phân biệt đề án chuyển đổi trước mắt với mục tiêu dài hạn, thay vì gộp mọi con số thành một kế hoạch duy nhất.
Ngày 30/10, HĐND TP.HCM thông qua Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm; một định hướng đáng chú ý là nâng số phường từ 113 lên 149 qua các giai đoạn phát triển. Hiện thành phố có 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và đặc khu Côn Đảo. Quy hoạch vì vậy là khung phát triển không gian dài hạn, không đồng nghĩa toàn bộ thay đổi hành chính đã được quyết định và triển khai ngay.
Điểm cần theo dõi là cách các mốc được diễn giải: 142 phường vào năm 2030 và 149 sau năm 2030. Chúng mô tả các nấc của một lộ trình, trong khi đề án 29 xã lên phường là một phương án cụ thể hơn, có điều kiện phê duyệt riêng. Phân biệt hai tầng kế hoạch là cần thiết để người dân không nhầm mục tiêu quy hoạch với thay đổi đã có hiệu lực.
29 xã chuyển thành phường: bước tăng lên 142
Cuối tháng 8/2026, HĐND TP.HCM tán thành đề án thành lập 29 phường trên cơ sở chuyển đổi nguyên trạng 29 xã hiện hữu. Phương án này không làm thay đổi tổng diện tích tự nhiên, quy mô dân số hay tổng số đơn vị hành chính cấp xã; thay đổi trực tiếp là cơ cấu giữa xã và phường. Nếu được cấp có thẩm quyền phê duyệt, số phường dự kiến tăng từ 113 lên 142, phù hợp định hướng đến năm 2030.
Danh sách dự kiến gồm An Nhơn Tây, Bình Hưng, Bình Chánh, Bà Điểm, Bình Lợi, Bình Mỹ, Đông Thạnh, Hóc Môn, Hưng Long, Long Hải, Long Điền, Nhà Bè, Hồ Tràm, Ngãi Giao, Tân An Hội, Tân Nhựt, Tân Vĩnh Lộc, Vĩnh Lộc, Xuân Thới Sơn, Thái Mỹ, Củ Chi, Đất Đỏ, Cần Giờ, Hiệp Phước, Phú Hòa Đông, Châu Pha, Long Sơn, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên.
Con số 29 vì thế không nên được xem là toàn bộ kế hoạch mở rộng phường. Nó là bước chuyển đổi được nêu rõ trong đề án, còn mốc 149 thuộc quy hoạch dài hạn. Nói cách khác, việc đổi loại hình hành chính của các xã và việc hình thành thêm các phường trong những giai đoạn tiếp theo có thể liên quan, nhưng không thể đánh đồng nếu chưa có quyết định và phương án cụ thể.
36 phường mới và phép tính cần đọc đúng
Quy hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 TP.HCM có 142 phường và đô thị Côn Đảo; sau năm 2030, số phường dự kiến lên 149, đồng thời tiếp tục định hướng phát triển đô thị Côn Đảo. So với 113 phường hiện nay, đích đến 149 tương ứng tăng thêm 36 đơn vị theo lộ trình. Đây là phép so sánh giữa hiện trạng và mục tiêu dài hạn, không phải bằng chứng rằng 36 phường sẽ được thành lập cùng lúc.
Trong phép tính ấy, 29 xã dự kiến chuyển thành phường giải thích một phần mức tăng đến năm 2030, từ 113 lên 142. Mốc sau năm 2030 còn thêm bảy phường so với con số 142. Tuy nhiên, tài liệu được cung cấp nêu mục tiêu số lượng, không xác định tên địa bàn hay phương thức thành lập cho phần tăng thêm này. Vì vậy, nói “36 phường mới” có thể gây hiểu nhầm nếu người đọc tưởng đó là một đề án độc lập, đã có danh sách và lịch triển khai.
Cách đọc thận trọng hơn là xem 36 là tổng mức tăng quy hoạch so với hiện nay; 29 là đề án chuyển đổi xã cụ thể; còn phần tăng sau năm 2030 là định hướng chưa được mô tả chi tiết trong tài liệu. Quy mô dân số, diện tích tự nhiên và tiêu chí phân loại đơn vị hành chính vẫn là những điều kiện cần đáp ứng khi thành lập phường.
Thước đo thành công phải là chất lượng sống
Đổi tên đơn vị hành chính không tự tạo ra một đô thị vận hành tốt. Giá trị của kế hoạch nằm ở việc các khu đô thị, nông thôn và cực tăng trưởng được kết nối bằng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ, đồng thời tính đến môi trường, cảnh quan và thích ứng với biến đổi khí hậu. Nếu các điều kiện đó không theo kịp tốc độ mở rộng, số phường tăng sẽ chỉ là thay đổi trên bản đồ.
Định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) tập trung dân cư, thương mại và dịch vụ tại nơi kết nối thuận lợi với vận tải công cộng. Với người dân, điều này có thể định hình nơi ở, việc làm và khả năng tiếp cận dịch vụ; quy hoạch cũng đặt mục tiêu hạn chế đô thị hóa dàn trải, sử dụng đất kém hiệu quả và phát triển mật độ vượt năng lực hạ tầng. Khu vực nông thôn được định hướng sinh thái, gắn với nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp đô thị.
Kết luận, TP.HCM dự kiến đạt 142 phường đến năm 2030 và 149 sau năm 2030, còn đề án 29 xã lên phường là một bước cụ thể trong lộ trình rộng hơn. Con số 36 phản ánh mức tăng so với hiện trạng, không nên được hiểu thành một đợt thành lập duy nhất. Điều đáng đánh giá cuối cùng không phải là thành phố có bao nhiêu phường, mà là hạ tầng và dịch vụ công có theo kịp cư dân hay không.
