Dạy trẻ tự bảo vệ bằng tình huống gần gũi
An toàn mạng trẻ em là khả năng nhận biết rủi ro khi học tập, vui chơi và giao tiếp trực tuyến, biết cách bảo vệ thông tin cá nhân và tìm người lớn đáng tin cậy để hỗ trợ. Sáng 28/10, Công an xã Mao Điền phối hợp với Trường Tiểu học Tân Trường tổ chức tuyên truyền hưởng ứng chiến dịch “Không Một Mình 2026” với thông điệp “Kết nối không tổn thương”; chương trình có 780 học sinh và 40 cán bộ, giáo viên tham dự. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng giá trị của buổi học nằm ở cách truyền đạt: thay vì đọc quy định, cán bộ công an đặt câu hỏi về trò chơi trực tuyến và người lạ hứa tặng quà để đổi lấy dữ liệu cá nhân. Trẻ được tập suy nghĩ trước một tình huống có thể gặp thật, chứ không chỉ nghe lời dặn chung chung.
Câu chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ” cũng được dùng để giúp học sinh hiểu rằng tài khoản giả, lời ngọt ngào hay sự quan tâm bất thường có thể là cách kẻ xấu tạo lòng tin. Cách ví von này phù hợp với lứa tuổi tiểu học: trẻ dễ nhớ rằng người nói chuyện thân thiện trên mạng chưa chắc là người đáng tin. Đây là hướng đi thiết thực cho kỹ năng số trẻ em, bởi cảnh báo chỉ hữu ích khi các em nhận ra dấu hiệu nguy hiểm trong hoàn cảnh cụ thể.
Năm nguyên tắc và một lối thoát rõ ràng
Buổi tuyên truyền ở Mao Điền cô đọng kỹ năng ứng phó thành năm nguyên tắc: “Giữ kín - Kiểm tra - Không bấm bừa - Không làm tổn thương - Lên tiếng”. Trẻ được nhắc không chia sẻ họ tên, địa chỉ, trường học, số điện thoại, mật khẩu hay hình ảnh riêng tư; cần kiểm tra tài khoản và nội dung tiếp cận mình, tránh nhấp đường dẫn lạ, đồng thời không dùng mạng để xúc phạm hoặc phát tán thông tin của bạn bè. Những quy tắc này nối an toàn cá nhân với cách cư xử có trách nhiệm: bảo vệ mình không đồng nghĩa với làm tổn thương người khác.
Điểm quan trọng nhất là lời dặn phải lên tiếng khi thấy lo lắng, bị đe dọa hoặc có dấu hiệu bị dụ dỗ. Trẻ có thể tìm cha mẹ, thầy cô, lực lượng chức năng hoặc gọi Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111. Đây không phải chi tiết phụ: trẻ em khó tự xử lý mọi tình huống, nên chiến dịch bảo vệ trẻ em chỉ có tác dụng khi các em biết rõ mình có thể tìm ai và tin rằng người lớn sẽ lắng nghe. Gia đình và nhà trường cần duy trì sự đồng hành ấy sau khi buổi tuyên truyền kết thúc.
Đà Nẵng mở rộng vai trò học sinh
Ở Đà Nẵng, chương trình Đại sứ An toàn số học đường hướng đến học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, hưởng ứng chiến dịch “Không Một Mình 2026”. Chương trình tìm kiếm những học sinh năng động, sáng tạo, có trách nhiệm và sẵn sàng chia sẻ kiến thức để bảo vệ mình cùng bạn bè trước nguy cơ trực tuyến. Thay vì xem học sinh chỉ là người tiếp nhận cảnh báo, cách làm này trao cho các em vai trò truyền đạt và kết nối trong cộng đồng trường học.
Để tham gia, học sinh cần tạo ít nhất một sản phẩm hoặc hoạt động truyền thông về an toàn trên mạng, chẳng hạn video ngắn, áp phích, đồ họa thông tin, bài viết, câu chuyện truyền cảm hứng hay hoạt động “5 phút cùng tôi” để lắng nghe và chia sẻ. Các em có thể phổ biến nội dung qua mạng xã hội phù hợp hoặc kênh truyền thông của trường. Đăng ký diễn ra từ 25/10 đến 25/11/2026; học sinh đăng ký qua biểu mẫu trực tuyến do ban tổ chức cung cấp.
Chương trình còn tạo cơ hội tập huấn, kết nối với chuyên gia và cộng đồng, đồng thời giới thiệu học sinh tham gia lựa chọn Đại sứ chiến dịch. Nguồn thông tin về chương trình nêu sự phối hợp của công an, ngành giáo dục và câu lạc bộ địa phương; hướng tiếp cận liên ngành này có thể đưa an toàn số học đường từ một chủ đề tuyên truyền thành hoạt động do học sinh cùng xây dựng. Tuy vậy, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc nhà trường tiếp tục duy trì hoạt động và người lớn phản hồi kịp thời khi học sinh báo nguy cơ.
Từ một buổi tuyên truyền đến thói quen lâu dài
Các hoạt động ở Mao Điền và Đà Nẵng cùng nhấn mạnh một điều: trẻ cần được tập nhận diện rủi ro, nhưng cũng phải biết cách tìm hỗ trợ. Internet ngày càng gắn với học tập, giải trí và giao tiếp của trẻ, nên một buổi nói chuyện hay một chiến dịch đơn lẻ không thể thay thế sự hướng dẫn thường xuyên. Phụ huynh và giáo viên cần hỏi han, lắng nghe, tránh khiến trẻ sợ bị trách mắng khi kể về một tin nhắn đáng ngờ hoặc sai lầm trực tuyến.
Những nguyên tắc ngắn gọn, tình huống thực tế và cơ hội để học sinh tự làm nội dung là nền tảng tốt; bước tiếp theo là biến chúng thành nếp sinh hoạt trong lớp và gia đình. Khi trẻ biết giữ kín dữ liệu, dừng lại trước đường dẫn lạ và lên tiếng đúng lúc, bảo vệ trẻ em trên mạng không còn là khẩu hiệu dành riêng cho một chiến dịch. Đó mới là thước đo thực chất của các chương trình an toàn mạng trẻ em.
