Xanh hóa logistics phải bắt đầu từ hiệu quả
Logistics xanh là cách tổ chức vận chuyển, lưu kho và phân phối nhằm sử dụng ít năng lượng hơn, giảm phát thải và hạn chế chi phí phát sinh xuyên suốt chuỗi cung ứng. Đây không nên là một lớp đầu tư trang trí cho hình ảnh doanh nghiệp; giá trị của nó nằm ở việc hàng hóa đến đúng nơi với ít nhiên liệu, thời gian chờ và tổn thất hơn. Ngày 27/10, tại TP. Hồ Chí Minh, phiên thảo luận về chuỗi giá trị toàn cầu bền vững trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 nhấn mạnh kết nối hạ tầng, công nghệ và dữ liệu để giảm chi phí, phát thải và tăng sức cạnh tranh. Thông điệp này đáng chú ý vì chi phí vận tải không chỉ nằm ở nhiên liệu: xe chạy rỗng, hàng lỡ chuyến, thủ tục chậm và lưu kho kéo dài đều làm suy giảm hiệu quả. Muốn logistics xanh có sức thuyết phục, doanh nghiệp cần xem mức tiêu thụ năng lượng và chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa là những chỉ số vận hành, không phải khẩu hiệu.
Tối ưu chuyến đi để giảm chi phí và phát thải
Doanh nghiệp có thể giảm chi phí vận tải mà không cần khởi đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Tối ưu tuyến đường, ghép tải, hạn chế xe chạy rỗng, bảo dưỡng phương tiện và dùng phần mềm quản lý hành trình giúp giảm nhiên liệu tiêu thụ lẫn quãng đường không tạo ra giá trị. Trong kho, tiết kiệm điện và theo dõi nhiệt độ kho lạnh vừa giảm năng lượng, vừa hạn chế hư hỏng hàng hóa. Điểm quan trọng là những cải thiện nhỏ phải gắn với dữ liệu thực tế. Khi doanh nghiệp biết đơn hàng ở đâu, tải trọng còn trống bao nhiêu và phương tiện tiêu thụ năng lượng thế nào, họ có cơ sở để ghép chuyến, điều phối xe và phát hiện khâu gây lãng phí. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bảo dưỡng xe, tiết kiệm điện trong kho hoặc triển khai phần mềm quản lý đơn hàng và hành trình là các bước có thể thực hiện theo nguồn lực sẵn có. Lợi ích không dừng ở hóa đơn nhiên liệu thấp hơn: giao hàng ổn định và ít tổn thất cũng giúp giữ uy tín với khách hàng.
Hạ tầng và dữ liệu phải nối liền thành một mạng lưới
Một doanh nghiệp khó xanh hóa hiệu quả nếu hàng hóa vẫn mắc kẹt giữa vùng nguyên liệu, kho bãi, cảng và điểm gom hàng. Hạ tầng logistics cần kết nối trung tâm sản xuất với cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu; đồng thời khai thác tốt đường thủy, đường sắt và vận tải ven biển. Đầu tư cảng mà thiếu hạ tầng sau cảng, bến bãi hoặc luồng tuyến thông suốt chỉ chuyển điểm nghẽn từ nơi này sang nơi khác. Công nghệ cũng không thể phát huy hết tác dụng nếu thông tin giữa chủ hàng, đơn vị vận tải và cảng bị chia cắt. Dữ liệu đơn hàng, tải trọng, hành trình, nhiệt độ bảo quản và tình trạng thông quan cần được chia sẻ kịp thời để tránh hàng lỡ chuyến, phát sinh lưu kho hay điều xe không cần thiết. Vì vậy, kết nối không chỉ là câu chuyện xây thêm công trình hoặc mua phần mềm; đó là khả năng phối hợp giữa các mắt xích. Thủ tục điện tử, chuẩn hóa dữ liệu và cải cách thông quan có thể giảm thời gian chờ và những chuyến đi phát sinh do thiếu thông tin.
Tiêu chuẩn xanh đang trở thành điều kiện cạnh tranh
Chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển theo hướng xanh, minh bạch và thông minh, trong khi thị trường xuất khẩu đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe. Biến động địa chính trị và đòi hỏi về khả năng chống chịu cũng khiến doanh nghiệp phải nhìn xa hơn mục tiêu giao hàng với chi phí thấp nhất. Xanh hóa vì thế không còn đơn thuần là khoản tuân thủ: năng lực đáp ứng tiêu chuẩn có thể quyết định khả năng tham gia thị trường và tiếp cận nguồn vốn. Để chuyển áp lực thành lợi thế, cần đánh giá kết quả bằng các chỉ số cụ thể như phát thải, năng lượng tiêu thụ, chi phí trên mỗi đơn vị hàng, giao đúng hạn và tổn thất hàng hóa. Các chuyên gia đề xuất thí điểm mô hình có sự tham gia của chủ hàng, doanh nghiệp logistics, đối tác công nghệ và tài chính. Một hướng tiếp theo là thử nghiệm nền tảng dữ liệu theo dõi container lạnh từ Đồng bằng sông Cửu Long đến cảng Cái Mép - Thị Vải, gồm tiến độ đóng hàng, nhiệt độ, lịch sà lan và tình trạng thông quan. Kết luận rất rõ: logistics xanh chỉ tạo lợi thế bền vững khi giảm lãng phí thật, dữ liệu thông suốt và hạ tầng vận hành ăn khớp.
