Chuyến thăm cấp cao cần mở đường cho hợp tác thực chất
Hợp tác Việt Nhật trong thương mại và sản xuất là nỗ lực kết nối doanh nghiệp, năng lực công nghiệp và thị trường hai nước để tạo thêm giá trị trong chuỗi cung ứng khu vực. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng phu nhân thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11/11 theo lời mời của Nhà nước Nhật Bản. Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki kỳ vọng quan hệ song phương, nhất là thương mại và sản xuất, được thúc đẩy sau chuyến thăm. Đây không nên chỉ là một nghi thức ngoại giao: giá trị của chuyến đi sẽ được đo bằng dự án, đơn hàng và liên kết doanh nghiệp được triển khai sau đó. Đại sứ đánh giá chuyến thăm có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ hội đưa Đối tác Chiến lược Toàn diện lên tầm cao mới. Kỳ vọng ấy càng đáng chú ý khi chuyến thăm diễn ra sau chuyến công du Việt Nam hồi tháng 5 của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae.
Tiềm năng sản xuất phải được chuyển thành năng lực nội địa
Nhận định Việt Nam là cứ điểm sản xuất đầy tiềm năng của châu Á có cơ sở, nhưng tiềm năng chỉ thành lợi thế bền vững khi doanh nghiệp trong nước làm được nhiều hơn trong chuỗi cung ứng. Thiết bị điện, linh kiện điện tử và phụ tùng ô tô được phía Nhật xem là những nhóm hàng triển vọng khi thương mại song phương mở rộng. Trường hợp Honda đạt tỷ lệ nội địa hóa 90% trong lĩnh vực xe máy cho thấy doanh nghiệp Việt có thể tham gia sâu, nhưng một điển hình chưa đủ để khẳng định năng lực đã lan rộng. Theo Đại sứ Ito Naoki, doanh nghiệp Việt cần nâng năng lực công nghệ, chất lượng nhân lực và sản phẩm để tăng cơ hội kết nối với đối tác Nhật. Vì vậy, đích đến của sản xuất tại Việt Nam không nên chỉ là thu hút nhà máy; cần tạo điều kiện để nhà cung ứng nội địa đáp ứng tiêu chuẩn và giành thêm phần việc có giá trị.
Thương mại rộng hơn cần đi cùng nhân lực và thị trường
Động lực cho thương mại Việt Nhật sẽ mạnh hơn nếu được nâng đỡ bởi hợp tác công nghệ, đào tạo và mở cửa thị trường, thay vì chỉ dựa vào tăng trao đổi hàng hóa. Hai bên xác định bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là những lĩnh vực cần chú trọng; Nhật Bản đặt mục tiêu đào tạo 250 nhân lực Việt Nam ngành bán dẫn thông qua chương trình tiến sĩ tại Nhật. Đây là hướng đi thiết thực, bởi nguồn nhân lực quyết định doanh nghiệp Việt có thể tham gia đến đâu vào các ngành sản xuất phức tạp. Trong nông nghiệp, hai nước dự kiến mở cửa thị trường cho nho Nhật Bản và bưởi Việt Nam. Những bước đi như vậy có thể đem lại lợi ích dễ nhận thấy cho người sản xuất và người tiêu dùng, nhưng muốn duy trì đà tăng cần quy trình kiểm soát chất lượng ổn định và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.
Thước đo sẽ là cơ hội đến được với doanh nghiệp và người lao động
Kỳ vọng ngoại giao chỉ có ý nghĩa với công chúng khi chuyển thành cơ hội cụ thể: doanh nghiệp Việt có thêm khách hàng, người lao động được nâng kỹ năng và việc làm có điều kiện minh bạch hơn. Nhật Bản dự kiến khởi động chương trình phát triển kỹ năng và việc làm từ tháng 4/2027; chương trình đặt trần phí người lao động phải trả cho tổ chức phái cử ở mức tương đương hai tháng lương, đồng thời cho phép chuyển việc khi đáp ứng một số điều kiện. Đây là chi tiết quan trọng vì chất lượng hợp tác không chỉ nằm ở vốn và công nghệ, mà còn ở cách người lao động được đối xử. Nhìn về năm 2028, dịp kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Đại sứ Ito Naoki kỳ vọng chuyến thăm góp phần mở rộng hợp tác và xây dựng một khu vực hòa bình, ổn định, phát triển bền vững. Kết luận nên rõ ràng: chuyến thăm Nhật Bản tạo đà, còn việc nâng năng lực nhà cung ứng, đào tạo nhân lực và thực hiện cam kết mới quyết định đà ấy có thành lợi ích lâu dài hay không.
