Ngoại giao cần mở đường cho kết quả thực chất
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân là chuyến thăm chính thức từ ngày 8 đến 11.11, nhằm tạo thêm đà cho quan hệ hai nước và mở rộng hợp tác trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện. Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki đánh giá đây là cơ hội đưa quan hệ song phương lên tầm cao mới.
Kỳ vọng ấy không xuất hiện riêng lẻ: chuyến đi diễn ra sau chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 5 của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. Hai cuộc tiếp xúc cấp cao trong cùng năm cho thấy cả hai bên muốn duy trì nhịp đối thoại, nhưng giá trị của ngoại giao sẽ được đo bằng việc cam kết có chuyển thành dự án, đơn hàng và cơ hội cho doanh nghiệp hay không. Bối cảnh cũng thúc đẩy nhu cầu hợp tác: trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang đối mặt nhiều thách thức, còn chuỗi cung ứng cần thêm khả năng chống chịu.
Việt Nam có cơ hội trở thành mắt xích sản xuất sâu hơn
Nhật Bản nhìn nhận Việt Nam là cứ điểm sản xuất tiềm năng của châu Á, nhưng danh xưng này chỉ có sức nặng nếu nhà cung ứng trong nước tham gia được vào nhiều công đoạn hơn. Thiết bị điện, linh kiện điện tử và phụ tùng ô tô được Đại sứ Ito Naoki nêu là những nhóm hàng có triển vọng trong thương mại song phương.
Thực tế đã có nền tảng để phát triển: doanh nghiệp Nhật chủ động đưa nhà cung ứng Việt Nam vào chuỗi của mình, và tỷ lệ nội địa hóa trong lĩnh vực xe máy của Honda tại Việt Nam đạt 90%. Tuy nhiên, một ví dụ thành công chưa thể đại diện cho toàn bộ ngành công nghiệp hỗ trợ. Doanh nghiệp Việt cần nâng chất lượng sản phẩm, công nghệ và nhân lực để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư. Nếu chuyến thăm tạo được điều kiện cho liên kết dài hạn, sản xuất tại Việt Nam có thể tạo giá trị nội địa lớn hơn thay vì chỉ đảm nhận các khâu lắp ráp.
Thương mại tăng trưởng, nhưng cơ hội phải lan tới doanh nghiệp
Đà thương mại tạo lý do cụ thể để hai bên thúc đẩy hợp tác: kim ngạch song phương trong chín tháng đầu năm 2026 tăng 15%, đạt 43,7 tỉ USD; cả năm được dự báo khoảng 58 tỉ USD, còn mục tiêu đến năm 2030 là 75 tỉ USD. Đại sứ Nhật Bản cũng kỳ vọng hợp tác thương mại và sản xuất được đẩy mạnh sau chuyến thăm.
Những con số lớn chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp Việt nhận được đơn hàng, công nghệ và cơ hội tham gia chuỗi cung ứng. Mở cửa thị trường nông sản là một hướng gần với đời sống: hai nước dự kiến xem xét thêm mặt hàng như nho Nhật Bản và bưởi Việt Nam. Với người tiêu dùng, điều này có thể mở rộng lựa chọn; với nhà sản xuất, lợi ích phụ thuộc vào năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và tổ chức cung ứng ổn định. Vì vậy, hợp tác thương mại không nên dừng ở tăng kim ngạch mà cần giúp nhiều doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường hơn.
Nhân lực và triển khai sẽ quyết định sức bật lâu dài
Sản xuất công nghệ cao cần nhân lực tương xứng. Nhật Bản đặt mục tiêu đào tạo 250 nhân lực Việt Nam trong lĩnh vực bán dẫn qua các chương trình tiến sĩ tại Nhật Bản, đồng thời dự kiến hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện chính sách và cơ chế liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Đây là hướng đi đáng chú ý, song số người được đào tạo cần gắn với nhu cầu tuyển dụng và năng lực nghiên cứu trong nước thì mới tạo tác động rộng.
Hợp tác còn có thể chạm tới đời sống người lao động và giao lưu giữa người dân. Nhật Bản dự kiến triển khai chương trình việc làm để phát triển kỹ năng từ tháng 4.2027; chương trình được kỳ vọng quy định mức trần chi phí người lao động trả cho tổ chức phái cử tương đương hai tháng lương và cho phép đổi nơi làm việc khi đủ điều kiện. Lượng khách Việt Nam đến Nhật được dự báo vượt 700.000 lượt, còn khách Nhật đến Việt Nam gần 900.000 lượt trong năm nay. Nhìn về phía trước, hai nước hướng tới kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2028.
Chuyến thăm tạo cơ hội, không phải bảo đảm thành công. Muốn quan hệ Việt Nhật tiến xa hơn, hai bên cần biến ưu tiên ngoại giao thành đầu tư có liên kết, thương mại mở rộng cho doanh nghiệp trong nước và đào tạo gắn với việc làm. Khi những kết quả ấy xuất hiện, vai trò cứ điểm sản xuất của Việt Nam mới được chứng minh bằng năng lực và lợi ích thực tế.
