Khảo sát thực địa là phép thử cho đề án
Xã lên phường là việc chuyển một đơn vị hành chính cấp xã sang đơn vị hành chính đô thị khi địa phương đáp ứng các tiêu chuẩn theo quy định và được cấp có thẩm quyền quyết định. Vì vậy, khảo sát thực tế không chỉ là một thủ tục hồ sơ: đây là dịp kiểm tra xem tốc độ đô thị hóa đã đi cùng hạ tầng và điều kiện kinh tế - xã hội hay chưa. Ngày 25-10, các đoàn công tác của Bộ Nội vụ khảo sát tại nhiều xã ở TPHCM để đánh giá hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội, mức độ đô thị hóa và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thành lập phường; kết quả phục vụ thẩm định đề án theo quy định. Đợt khảo sát diễn ra khi thành phố đang rà soát phương án thành lập phường trên cơ sở các xã hiện hữu. Điểm đáng chú ý là kết quả không thể chỉ dựa vào tên gọi hay kỳ vọng phát triển: hồ sơ cần phản ánh đúng hiện trạng, có số liệu để đối chiếu và làm rõ những tiêu chí còn thiếu.
Hạ tầng, dân số và sinh kế được nhìn cùng nhau
Nội dung khảo sát cho thấy cách đánh giá không dừng ở một chỉ số riêng lẻ. Tại Bắc Tân Uyên và Bàu Bàng, đoàn làm việc về quy mô dân số, diện tích tự nhiên, cơ cấu kinh tế - xã hội, hạ tầng đô thị, giao thông, công trình công cộng và vệ sinh môi trường. Ở các địa bàn ven biển như Long Sơn, Long Hải, Long Điền, Hồ Tràm, đoàn còn xem xét các tuyến giao thông, không gian phát triển đô thị và khu vực tập trung thương mại, dịch vụ, du lịch, nghỉ dưỡng. Những lợi thế kinh tế đặc thù có ý nghĩa, nhưng không thay thế yêu cầu về hạ tầng đồng bộ. Khu công nghiệp Vĩnh Lộc rộng 207 ha, thu hút 150 doanh nghiệp, tạo việc làm cho hơn 21.000 lao động và dự kiến mở rộng thêm 56 ha. Quy mô hoạt động này cho thấy sức sống kinh tế của địa bàn; song khi xét tiêu chí lên phường, cơ quan thẩm định vẫn cần đối chiếu toàn diện các điều kiện và số liệu kỹ thuật.
Con số đạt chuẩn chưa khép lại quy trình
Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM có 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và một đặc khu. Thành phố đã rà soát, đánh giá và thẩm định sơ bộ; trong 54 xã, có 29 xã được xác định đáp ứng đủ 9/9 tiêu chí để thành lập đơn vị hành chính đô thị. Đây là căn cứ quan trọng, nhưng không nên hiểu là quyết định chuyển đổi đã hoàn tất. Bà Điểm là ví dụ về việc xem xét cả tiêu chuẩn và sự đồng thuận: địa phương báo cáo đã đạt 5/5 tiêu chuẩn thành lập phường; 47.003 trong tổng số 50.723 hộ dân, tương đương 92,66%, và toàn bộ đại biểu HĐND xã dự kỳ họp chuyên đề ngày 18-6-2026 đồng thuận với đề án. Những dữ kiện này làm hồ sơ cụ thể hơn, còn việc thẩm định vẫn cần kiểm chứng tính đầy đủ, thống nhất của số liệu và điều kiện thực tế.
Hoàn thiện hồ sơ trước khi cấp có thẩm quyền quyết định
Ngày 27-8, HĐND TPHCM thông qua hồ sơ đề án thành lập 29 phường, gồm An Nhơn Tây, Bình Hưng, Bình Chánh, Bà Điểm, Bình Lợi, Bình Mỹ, Đông Thạnh, Hóc Môn, Hưng Long, Long Hải, Long Điền, Nhà Bè, Hồ Tràm, Ngãi Giao, Tân An Hội, Tân Nhựt, Tân Vĩnh Lộc, Vĩnh Lộc, Xuân Thới Sơn, Thái Mỹ, Củ Chi, Đất Đỏ, Cần Giờ, Hiệp Phước, Phú Hòa Đông, Châu Pha, Long Sơn, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên. Sau khảo sát, các địa phương được đề nghị hoàn thiện số liệu kỹ thuật, rà soát tiêu chí cần bổ sung, chú trọng đầu tư hạ tầng đồng bộ và bảo đảm sự đồng thuận của người dân. Hồ sơ hiện do Bộ Nội vụ thẩm định; bước tiếp theo là trình Chính phủ để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định. Vì thế, ý nghĩa của khảo sát Bộ Nội vụ nằm ở việc biến đánh giá ban đầu thành căn cứ thẩm định có thể kiểm tra. Đề án chỉ thuyết phục khi triển vọng đô thị hóa TPHCM được chứng minh bằng điều kiện hiện hữu, chứ không chỉ bằng tốc độ phát triển.
