Cấp cứu đột quỵ bắt đầu trước khi người bệnh đến bệnh viện
Cấp cứu đột quỵ là chuỗi xử trí khẩn cấp nối từ cộng đồng, lực lượng cấp cứu ngoại viện đến bệnh viện, nhằm nhận diện sớm, hỗ trợ ban đầu và đưa người bệnh tới nơi có khả năng điều trị phù hợp. Đây không phải cuộc chạy đua của riêng xe cứu thương hay một bệnh viện, mà là phép thử năng lực phối hợp của cả hệ thống. Với đột quỵ, mỗi phút trôi qua có thể làm giảm cơ hội phục hồi: khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh mất đi mỗi phút sau khi cơn đột quỵ não xảy ra. Vì thế, “giờ vàng đột quỵ” chỉ có ý nghĩa khi người bệnh được nhận biết, điều phối và xử trí liên tục, không bị mắc kẹt giữa các khâu. Đầu tư vào mạng lưới từ tuyến cơ sở là hướng đi đúng, bởi điều trị chuyên sâu ở xa không thể bù hết cho thời gian đã mất trên đường.
Hai hướng triển khai cùng giải quyết một nút thắt
Tỉnh đã ban hành Kế hoạch 395/KH-UBND để triển khai Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030, hướng tới mạng lưới đồng bộ và liên thông. Trung tâm Cấp cứu 115 địa phương, hoạt động từ ngày 21/1/2025, cho thấy năng lực điều phối có thể tạo khác biệt: trong sáu tháng đầu năm 2026, đơn vị tiếp cận hiện trường thành công 100% trong 712 cuộc gọi hợp lệ, với thời gian phản hồi trung bình dưới 5 phút. Song song, Thanh Hóa xây dựng năng lực cấp cứu đột quỵ ở bệnh viện cấp cơ bản với hỗ trợ chuyên môn từ Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai. Địa hình rộng và đa dạng khiến người dân ở vùng xa dễ chịu thiệt thòi nếu mọi quyết định điều trị đều phải chờ chuyển về tuyến tỉnh. Hai kế hoạch chỉ phát huy hiệu quả khi xe cấp cứu và cơ sở tiếp nhận dùng chung quy trình, thay vì hoạt động như những mắt xích rời rạc.
Tuyến cơ sở không chỉ là điểm chuyển tiếp
Thanh Hóa đã thành lập 10 đơn vị, đơn nguyên đột quỵ tại các bệnh viện đa khoa Hậu Lộc, Nga Sơn, Yên Định, Hoằng Hóa, Thiệu Hóa, Triệu Sơn, Hà Trung, Nghi Sơn, Quảng Xương và Nông Cống. Cùng với đào tạo 40 cán bộ y tế nòng cốt, địa phương xây dựng quy trình chuyên môn và bảng kiểm để các cơ sở rà soát mức độ sẵn sàng. Mạng lưới đột quỵ ba tuyến, kết nối bằng Telestroke/Code Stroke và đào tạo “cầm tay chỉ việc”, giúp bệnh viện cấp cơ bản có thể thực hiện tiêu sợi huyết an toàn, hiệu quả khi đủ điều kiện. Kết quả bước đầu đáng chú ý: trong chín tháng năm 2026, tỷ lệ người bệnh đột quỵ cấp được tái thông mạch máu tại Bệnh viện đa khoa tỉnh tăng từ khoảng 10% những năm trước lên 15%, có thời điểm 20%; 11 trong 16 người được điều trị tiêu sợi huyết tại các bệnh viện tham gia được theo dõi tại chỗ, không phải chuyển tuyến.
Đây là lý do tuyến cơ sở cần được xem như một mắt xích có năng lực, chứ không chỉ là nơi chờ xe chuyển bệnh. Cấp cứu ngoại viện có thể hỗ trợ ban đầu tại hiện trường và duy trì chức năng sống trên đường đi; bệnh viện gần nhất cần sẵn sàng đánh giá, xử trí hoặc phối hợp chuyển tiếp; tuyến chuyên sâu cung cấp hướng dẫn và tiếp nhận những trường hợp cần kỹ thuật cao. Nếu một mắt xích không trả lời hoặc chưa chuẩn bị, lợi ích của các mắt xích còn lại sẽ giảm. Đến năm 2030, địa phương đặt mục tiêu tối thiểu 75% nhân viên y tế tại trạm y tế xã, phường được đào tạo, tập huấn về cấp cứu ngoại viện. Bệnh viện Bạch Mai dự kiến tiếp tục đồng hành qua đào tạo mô phỏng và kiểm tra định kỳ.
Muốn giữ giờ vàng, cần giảm độ trễ ở mọi khâu
Một mạng lưới tốt không thể thay thế vai trò của cộng đồng trong việc nhận ra tình huống khẩn cấp và gọi trợ giúp kịp thời. Nhưng hiệu quả cũng không nên được đo chỉ bằng tốc độ xe đến hiện trường: cần nhìn cả khả năng xử trí ban đầu, liên lạc trước với bệnh viện và sự sẵn sàng của nơi tiếp nhận. Các số liệu ở Thanh Hóa cho thấy mở rộng điều trị tại chỗ có thể giảm những lần chuyển tuyến không cần thiết; mục tiêu tiếp theo là bảo đảm năng lực và quy trình đồng đều hơn giữa các cơ sở. Người dân cần làm theo hướng dẫn của tổng đài và nhân viên y tế khi liên hệ cấp cứu; các nguồn hiện có không nêu danh sách thông tin cần chuẩn bị khi gọi, vì vậy không nên tự suy đoán thành quy trình chính thức. Ngành y tế cần tiếp tục theo dõi, báo cáo tiến độ hằng năm và khắc phục các điểm nghẽn phối hợp. Giờ vàng đột quỵ chỉ được bảo vệ khi toàn hệ thống vận hành như một đường dây liên tục, từ nơi khởi phát đến nơi điều trị.
