Cấp cứu ngoại viện bắt đầu từ cộng đồng
Cấp cứu ngoại viện là hoạt động tiếp nhận yêu cầu khẩn cấp, sơ cứu và can thiệp ban đầu tại hiện trường, rồi phối hợp chuyển người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp. Đây không chỉ là chuyện đưa xe cứu thương đến nhanh; từng phút trước khi vào viện có thể ảnh hưởng đến khả năng sống còn và hồi phục.
Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030 hướng tới nâng khả năng ứng phó ngay từ cộng đồng, với mạng lưới đồng bộ từ tuyến tỉnh đến cơ sở. UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch 395/KH-UBND để triển khai mục tiêu này. Tầm nhìn đúng đắn nằm ở việc xem sơ cứu tại hiện trường, điều phối xe và tiếp nhận ở bệnh viện là một chuỗi thống nhất, thay vì những khâu rời rạc.
Trung tâm Cấp cứu 115 địa phương vận hành từ ngày 21/1/2025. Trong sáu tháng đầu năm 2026, trung tâm tiếp nhận 712 cuộc gọi hợp lệ, tiếp cận hiện trường thành công trong 100% trường hợp và có thời gian phản hồi trung bình dưới 5 phút. Đây là kết quả đáng ghi nhận, nhưng không thể thay thế việc đầu tư nhân lực, thiết bị và phối hợp liên viện.
Một cuộc gọi phải nối được cả chuỗi hỗ trợ
Từ ngày 1/11/2026, Thông tư 42/2026/TT-BYT quy định quy trình tiếp nhận thông tin và cấp cứu ngoại viện; Tổng đài 113 tiếp nhận, điều phối yêu cầu cấp cứu y tế theo quy trình mới. Khi người dân báo cần hỗ trợ y tế qua 113, thông tin được chuyển đến nhân viên y tế tại Trung tâm Thông tin chỉ huy Công an cấp tỉnh. Nhân viên tổng đài đánh giá tình trạng, phân loại mức độ khẩn cấp, ưu tiên điều động đơn vị y tế gần nhất, theo dõi xử trí và phối hợp chọn bệnh viện tiếp nhận.
Kế hoạch của tỉnh cũng đặt trọng tâm điều phối thống nhất tại Trung tâm Thông tin chỉ huy Công an tỉnh, đồng thời hướng đến liên thông dữ liệu giữa các dịch vụ 113, 114 và 115. Cách làm này có thể giảm cảnh người gọi phải tự tìm từng lực lượng, nhất là khi một sự cố vừa có người bị thương vừa cần cứu hộ hoặc bảo đảm an ninh. Tuy vậy, phần mềm không thể bù cho xe thiếu thiết bị hồi sức, nhân lực mỏng hay bệnh viện không phối hợp kịp thời—những vướng mắc đã được ghi nhận trong hoạt động hiện nay.
Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu tập huấn ít nhất 75% nhân viên y tế tại trạm y tế xã, phường về cấp cứu ngoại viện và bảo đảm tối thiểu một xe cứu thương đạt chuẩn trên 100.000 dân. Năng lực địa phương và luồng tiếp nhận bệnh viện vì thế phải được xây cùng với tổng đài.
Chọn đúng đầu số: 115 cho y tế, 113 cho an ninh, 114 cho cứu hộ
Dù kế hoạch dài hạn hướng đến hợp nhất các đầu mối, các số 113, 114 và 115 vẫn hoạt động song song theo lộ trình cho đến khi hệ thống hoàn thiện. Vì vậy, người dân không nên hiểu quy trình mới là lý do bỏ qua 115. Khi nhu cầu chính là cấp cứu y tế, gọi cấp cứu 115 là lựa chọn trực tiếp; có thể gọi từ nhà, nơi làm việc, trên đường hoặc nơi công cộng.
- Gọi 115 khi có người bất tỉnh, ngừng thở, khó thở nặng, đau ngực nghi nhồi máu cơ tim, dấu hiệu đột quỵ, co giật kéo dài, chảy máu nhiều hoặc bị thương nặng.
- Gọi số khẩn cấp 113 khi cần công an xử lý nguy cơ về an ninh, trật tự như hành hung, cướp hoặc đe dọa bằng hung khí; tại tai nạn, báo thêm cho 113 nếu cần bảo vệ hiện trường hay phân luồng giao thông.
- Gọi 114 khi có cháy, nguy cơ cháy nổ, người mắc kẹt hoặc cần chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ chuyên dụng.
Nếu tình huống có nhiều nguy cơ cùng lúc, hãy nói rõ tất cả nhu cầu với tổng đài thay vì cố tự phân định lực lượng nào cần trước. Nhưng khi có người bị thương nặng hoặc dấu hiệu đe dọa tính mạng, nguyên tắc là gọi 115 ngay, không đợi diễn biến xấu hơn.
Thông tin rõ ràng giúp lực lượng đến đúng nơi
Khi gọi, hãy nêu địa chỉ hoặc vị trí dễ tìm, dấu mốc gần nhất, chuyện gì đã xảy ra, mức độ nguy hiểm và số người gặp nạn nếu biết. Mô tả ngắn gọn tình trạng nạn nhân—chẳng hạn còn tỉnh hay không, có thở không, chảy máu nhiều hay có dấu hiệu đột quỵ—để tổng đài phân loại và chuẩn bị phương án tiếp cận. Thông tin chính xác ngay từ cuộc gọi đầu tiên giúp điều động phương tiện và nhân lực phù hợp.
Trong lúc chờ, giữ đường dây thông thoáng và làm theo hướng dẫn của nhân viên tổng đài; không tự ý di chuyển người bị thương nặng, trừ khi nơi đó còn nguy hiểm. Nếu hiện trường không an toàn, ưu tiên đưa bản thân và người xung quanh đến vị trí an toàn rồi báo lại cho lực lượng chức năng. Với sự cố liên quan đến bạo lực hoặc đối tượng nguy hiểm, quan sát từ nơi an toàn và chỉ cung cấp đặc điểm nhận dạng nếu có thể.
Kế hoạch cấp cứu ngoại viện chỉ tạo khác biệt khi người dân biết gọi đúng số, tổng đài điều phối chính xác, lực lượng đến nơi có thể sơ cứu và bệnh viện sẵn sàng tiếp nhận. Người dân cũng có thể góp phần bằng cách không gọi quấy phá và học kỹ năng sơ cứu cơ bản. Một hệ thống liên thông tốt không chỉ rút ngắn hành trình đến bệnh viện; nó bắt đầu chăm sóc người bệnh ngay từ nơi xảy ra biến cố.
