Đừng để vẻ ngoài quen thuộc đánh lừa
Ma túy ngụy trang là chất gây nghiện được đưa ra dưới hình thức sản phẩm quen mắt như kẹo hoặc tinh dầu, khiến học sinh có thể lầm tưởng đó là món đồ vô hại. Vì vậy, đừng đánh giá độ an toàn chỉ qua bao bì, mùi vị hay lời quảng cáo.
Những lời mời mua kẹo, tinh dầu hoặc sản phẩm được giới thiệu là giúp thư giãn, tạo cảm giác hưng phấn nhưng cam kết không gây nghiện cần được xem là dấu hiệu cảnh giác, nhất là khi xuất hiện từ tài khoản lạ trong nhóm chat lớp. Kẹo chứa ma túy không phải lúc nào cũng có thể nhận ra bằng mắt thường; học sinh không nên nếm thử hay chuyền tay để kiểm chứng. Cách an toàn là không nhận, không mua, không sử dụng và báo cho người lớn đáng tin cậy. Tại một diễn đàn về nguy cơ trong học đường tổ chức ngày 27/10/2026, chuyên gia, giáo viên và cán bộ có kinh nghiệm về tâm lý, y tế và phòng, chống ma túy đã trao đổi cách nhận diện rủi ro và xử lý tình huống thực tế.
Biết từ chối và xử lý khi có chuyện
Kỹ năng tự bảo vệ không dừng ở việc thuộc lòng lời cảnh báo. Học sinh cần tập nói “không” lịch sự nhưng dứt khoát, rời khỏi nơi có áp lực sử dụng và không tiếp tay phát tán lời mời hay sản phẩm đáng ngờ. Một nguyên tắc dễ nhớ là “3 Không: Không thử - Không dùng - Không tiếp tay”.
Nếu một người bạn có biểu hiện bất thường, co giật hoặc ảo giác sau khi dùng sản phẩm không rõ thành phần, đừng tự chẩn đoán, che giấu hay để bạn ở một mình. Hãy gọi ngay thầy cô, nhân viên y tế hoặc người lớn đáng tin cậy để được hỗ trợ khẩn cấp; cung cấp thông tin về sản phẩm nếu có, nhưng không tự ý cho bạn dùng thêm thứ gì. Các chất gây nghiện có thể gây độc tính nghiêm trọng, dẫn đến loạn thần, hoang tưởng, ảo giác, kích động và hành vi nguy hiểm với bản thân hoặc người khác. Nguy cơ đó đủ để xem mọi lời rủ rê kiểu “thử cho biết” là việc cần từ chối, không phải cơ hội để chứng tỏ bản lĩnh.
Gia đình và nhà trường phải dạy cách ứng phó
Cảnh báo chung chung như “tránh xa ma túy” không giúp học sinh biết phải làm gì khi nhận lời mời trong nhóm chat hay nhìn thấy bạn dùng sản phẩm lạ. Phòng chống ma túy học đường cần tình huống cụ thể, diễn tập cách từ chối, chỉ dẫn rõ người có thể tìm đến và tạo cơ hội để học sinh chủ động xin giúp đỡ. Đây là trách nhiệm chung của nhà trường và gia đình, không thể đẩy hết cho các em.
Các chuyên gia và giáo viên tại diễn đàn trực tiếp giải đáp, cung cấp kiến thức và hướng dẫn kỹ năng xử lý tình huống thực tế. Trong đó có TS Trần Hằng Ly, giảng viên Khoa Tâm lý, Trường Sư phạm, Trường Đại học Vinh, và bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Trọng Toàn, Khoa Chống độc, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An. Phụ huynh, giáo viên cần chuyển từ cấm đoán, trách phạt sang lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành để các em dám kể lại điều bất thường. Khi học sinh báo tin, hãy cảm ơn các em đã lên tiếng, rồi cùng tìm hỗ trợ phù hợp thay vì vội quy kết.
Tìm người lớn đáng tin cậy, không tự xoay xở
Khi bắt gặp sản phẩm không rõ thành phần hoặc nhận lời rủ rê đáng ngờ, học sinh nên lưu lại thông tin cần thiết nếu có thể làm an toàn, không tiếp tục trao đổi để mua bán, rồi báo cho cha mẹ, giáo viên chủ nhiệm, cán bộ tư vấn học đường hoặc người lớn đáng tin cậy. Các em cũng có thể nhờ bạn đi cùng khi tìm hỗ trợ. Nếu đã sử dụng hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy nói rõ sự việc và tìm trợ giúp y tế ngay; che giấu vì sợ bị mắng có thể khiến nguy cơ tăng lên.
Bản lĩnh không nằm ở việc tự mình xử lý mọi chuyện hay im lặng để tránh rắc rối. Đó là biết từ chối, nhận ra giới hạn của mình và lên tiếng bảo vệ bản thân, bạn bè. Gia đình và nhà trường cần biến lời cảnh báo thành kỹ năng có thể thực hành, đồng thời giữ cánh cửa đối thoại luôn mở. Khi có một sản phẩm hoặc lời mời khiến em thấy không yên tâm, đừng thử để tìm câu trả lời: hãy nói không và tìm người lớn đáng tin cậy.
