Phủ sóng rộng mới là điều kiện ban đầu
5G là thế hệ mạng di động cung cấp kết nối tốc độ cao, độ trễ thấp và khả năng kết nối đồng thời nhiều thiết bị, tạo nền tảng cho các dịch vụ số và hoạt động sản xuất mới. Việt Nam đã đạt độ phủ sóng 5G hơn 90% dân số, nhưng con số này chưa chứng minh công nghệ đã tạo ra giá trị kinh tế - xã hội tương xứng.
Ngày 29/10 tại Quảng Ninh, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị ASEAN về 5G lần thứ 7 trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam năm 2026. Các đại biểu trao đổi kinh nghiệm thương mại hóa 5G, phát triển ứng dụng và chuẩn bị cho thế hệ mạng kế tiếp. Thứ trưởng Phạm Đức Long nêu định hướng: “Khai thác hiệu quả 5G hôm nay, chủ động định hình 6G ngày mai”.
Đó là ưu tiên đúng lúc. Khi hạ tầng đã vươn rộng, đánh giá thành công bằng số trạm phát sóng hay thuê bao sẽ ngày càng thiếu sức thuyết phục. Điều cần được nhìn thấy là năng suất lao động tăng, dịch vụ tốt hơn và doanh nghiệp có thể tổ chức hoạt động theo cách trước đây chưa khả thi.
Đưa 5G từ điện thoại vào nơi tạo ra năng suất
Quy mô thị trường đang tăng nhanh: Việt Nam có 27,2 triệu thuê bao 5G vào tháng 8/2026, so với hơn 14 triệu vào tháng 9/2025. Nhưng tăng thuê bao không tự động đồng nghĩa với tăng giá trị sản xuất. Bộ Khoa học và Công nghệ muốn trọng tâm ứng dụng 5G chuyển sang công nghiệp, logistics, giao thông, nông nghiệp và y tế, thay vì dừng ở Internet di động.
Mạng 5G riêng tại một số nhà máy của VinFast, Foxconn và các cảng như Lạch Huyện, Đà Nẵng là những thử nghiệm đáng chú ý. Trong nhà máy, kết nối có thể hỗ trợ thị giác máy kết hợp trí tuệ nhân tạo để kiểm tra chất lượng, vận hành xe tự hành và giám sát thiết bị bằng cảm biến. Giá trị của ứng dụng 5G nằm ở việc giải quyết một nút thắt cụ thể, không phải gắn thêm nhãn “thông minh” cho hoạt động vốn không cần nâng cấp.
Muốn nhân rộng, nhà mạng phải cùng doanh nghiệp thiết kế giải pháp theo quy trình vận hành, còn cơ quan quản lý cần tạo điều kiện thử nghiệm. Mục tiêu đến năm 2030 là phủ sóng 5G toàn bộ khu công nghiệp, khu công nghệ cao và để 30% doanh nghiệp ứng dụng công nghệ này trong sản xuất thông minh. Đây là những đích đo có ý nghĩa hơn độ phủ đơn thuần.
Lấy trải nghiệm người dùng làm một phần của giá trị
Ứng dụng 5G thực chất không chỉ diễn ra trong nhà máy. Với người dân, lợi ích cần hiện rõ trong chất lượng dịch vụ, khả năng tiếp cận các tiện ích số và mức độ an toàn khi sử dụng chúng. Hạ tầng nhanh hơn mà người dùng vẫn lo bị lừa đảo trực tuyến thì niềm tin, vốn là điều kiện để dịch vụ số phát triển, chưa được giải quyết.
Khảo sát được GSMA dẫn tại hội nghị cho thấy 96% người dùng được hỏi ở sáu thị trường ASEAN lo lắng về lừa đảo trực tuyến. GSMA đề nghị chính phủ, nhà mạng và ngân hàng phối hợp sử dụng công cụ xác minh dựa trên dữ liệu di động để bảo vệ người tiêu dùng. Đây là lời nhắc rằng khai thác 5G không thể chỉ nhắm đến tốc độ truyền dữ liệu: cần gắn kết nối với dịch vụ hữu ích, xác minh an toàn và cơ chế bảo vệ quyền lợi người dùng.
Trong giai đoạn 2027-2030, Việt Nam đặt trọng tâm tạo giá trị gia tăng từ 5G ở sản xuất công nghiệp, đô thị thông minh, giao thông, nông nghiệp, y tế và giáo dục. Muốn các mục tiêu ấy đi vào đời sống, tiêu chí đánh giá nên bao gồm cả kết quả vận hành lẫn trải nghiệm người dân, thay vì chỉ đếm số ứng dụng được triển khai.
Chuẩn bị 6G có chọn lọc, không chạy theo cuộc đua
Chuẩn bị cho 6G là cần thiết, nhưng đầu tư sớm không có nghĩa là chạy đua dàn trải. Thứ trưởng Phạm Đức Long cho rằng lộ trình 6G cần gắn với nghiên cứu công nghệ, đào tạo nhân lực, thử nghiệm và tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Hội nghị ASEAN cũng bàn đến 5G-Advanced, phiên bản nâng cao của 5G, cùng việc chuẩn bị cho mạng 6G.
Cách tiếp cận hợp lý là xác định bài toán cần giải trước, rồi mới chọn công nghệ và thời điểm đầu tư. Nghiên cứu công nghệ lõi, chuẩn bị phổ tần và phát triển nhân lực phải đi cùng thử nghiệm có mục tiêu; tham gia xây dựng tiêu chuẩn giúp Việt Nam góp tiếng nói vào nền tảng mạng tương lai. Nếu thiếu liên hệ với nhu cầu thực tế, việc đón đầu có thể biến thành chi phí và nguồn lực bị phân tán.
Việt Nam đã có độ phủ rộng và lượng thuê bao tăng nhanh, nhưng thước đo quyết định vẫn là năng suất, chất lượng dịch vụ và lợi ích người dùng. Ưu tiên trước mắt phải là khai thác 5G tốt hơn; song song, xây dựng lộ trình 6G có căn cứ công nghệ và nhu cầu cụ thể. Kết nối chỉ trở thành giá trị khi giải quyết được vấn đề ngoài mạng lưới.
