Từ ứng phó ổ dịch đến chăm sóc thường xuyên
Đội chăm sóc sức khỏe liên tục là lực lượng y tế gắn với một địa bàn dân cư, chủ động đến với người dân để theo dõi sức khỏe, hướng dẫn phòng bệnh và kết nối họ với dịch vụ y tế khi cần. Mô hình này cần hiện diện ở mọi trạm y tế, thay vì chỉ được huy động lúc có dịch.
Ngày 24/10, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết thành phố sẽ phối hợp với chính quyền địa phương đẩy nhanh việc nhân rộng mô hình tại 100% trạm y tế phường, xã, đặc khu. Động lực trước mắt đến từ chùm ca bệnh não mô cầu tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước: tình huống này vừa thử thách y tế cơ sở, vừa cho thấy lợi ích của lực lượng bám địa bàn. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, bởi năng lực y tế không nên chỉ được đo bằng khả năng tiếp nhận người bệnh tại trụ sở; khả năng chủ động tìm đến người dân cũng quan trọng không kém.
Bài học Hiệp Phước: đến từng nhà, không đợi người dân tìm đến
Khi xuất hiện ca bệnh, các đội chăm sóc sức khỏe liên tục ở Hiệp Phước đã đến từng hộ, phối hợp với cộng tác viên sức khỏe cộng đồng rà soát người tiếp xúc gần, theo dõi tình trạng sức khỏe, hướng dẫn phòng bệnh và hỗ trợ triển khai biện pháp dự phòng. Cách làm này bổ sung cho hoạt động ứng phó khẩn cấp của y tế dự phòng bằng một việc rất cụ thể: tiếp cận những người có nguy cơ ngay tại nơi họ sinh sống.
Trong một ổ dịch, thông tin chậm hoặc thiếu rõ ràng dễ làm nỗi lo lan rộng. Nhân viên y tế có mặt trực tiếp để giải đáp thắc mắc và hướng dẫn phòng bệnh giúp người dân biết nên làm gì, đồng thời tăng sự tin tưởng vào phản ứng của ngành y tế. Kinh nghiệm Hiệp Phước cho thấy chăm sóc sức khỏe cộng đồng không thể chỉ dựa vào thông báo chung hay chờ người dân tự đến trạm. Muốn kiểm soát dịch sớm, cần một mạng lưới đủ gần để nhận diện người tiếp xúc, theo dõi diễn biến và hỗ trợ dự phòng tại chỗ.
Giá trị của mô hình không dừng ở chống dịch
Nếu chỉ xem đội chăm sóc sức khỏe là lực lượng ứng phó khi có dịch, TP.HCM sẽ bỏ lỡ phần giá trị lâu dài nhất của mô hình. Trong điều kiện bình thường, các đội có thể theo dõi người mắc bệnh mạn tính, chăm sóc người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ em và những nhóm có nguy cơ cao. Họ cũng có thể hỗ trợ tái khám, theo dõi sau xuất viện, phát hiện dấu hiệu bệnh nặng và kết nối người dân với trạm y tế hoặc bệnh viện.
Đó là sự chuyển đổi cần thiết: từ quản lý người đã mắc bệnh sang quản lý sức khỏe của cả cộng đồng; từ chăm sóc theo từng đợt sang theo dõi liên tục; từ đợi người dân tìm đến cơ sở y tế sang chủ động tiếp cận họ. Với người dân, lợi ích nằm ở việc được hỗ trợ sớm và thuận tiện hơn, trong khi vẫn có thể tiếp cận chuyên môn bệnh viện khi cần. Chăm sóc chủ động vì thế không chỉ giúp phòng ngừa và kiểm soát dịch, mà còn tạo cơ hội nhận ra sớm những vấn đề sức khỏe ngoài các đợt bùng phát.
Mở rộng cần đi cùng trách nhiệm và cách đo hiệu quả
Để kế hoạch bao phủ 100% trạm y tế TP.HCM đi vào thực chất, mỗi đội cần phụ trách một địa bàn cụ thể, có danh sách người cần theo dõi và nhiệm vụ rõ ràng. Số đội tại mỗi trạm có thể được điều chỉnh theo dân số và điều kiện địa phương; mô hình không đòi hỏi lập thêm bộ máy hành chính. Trạm y tế phụ trách chuyên môn, còn chính quyền địa phương phối hợp với khu phố, ấp, đoàn thể và cộng tác viên để đưa hoạt động đến từng hộ.
Thành phố có thể kết nối mô hình với chương trình khám sức khỏe toàn dân, hồ sơ sức khỏe điện tử và mạng lưới bệnh viện hỗ trợ 168 trạm y tế. Nhưng công nghệ hay số đội được thành lập chưa đủ để chứng minh thành công. Cần nhìn vào số người thực sự được quản lý, khả năng phát hiện sớm vấn đề và mức độ tin tưởng của người dân. Kết luận từ Hiệp Phước khá rõ: muốn y tế cơ sở đủ sức phòng dịch, đội ngũ phải hiện diện thường xuyên trong cộng đồng, chứ không chỉ xuất hiện khi tình hình đã khẩn cấp.
