Tỷ lệ giải ngân còn cách xa mục tiêu
Đầu tư công là việc Nhà nước bố trí ngân sách cho các công trình và dịch vụ công, nhằm tạo hạ tầng phục vụ người dân, hoạt động kinh doanh và phát triển kinh tế. Với Cà Mau, vấn đề lúc này không chỉ là có vốn mà còn là biến vốn thành khối lượng công trình hoàn thành, đủ điều kiện nghiệm thu và thanh toán. Đến hết tháng 9/2026, tỉnh giải ngân 5.449 tỷ đồng trong tổng kế hoạch hơn 10.328 tỷ đồng, đạt 52,8%, dù kết quả đã cải thiện so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ này vẫn thấp hơn đáng kể mục tiêu 75%; gần 4.900 tỷ đồng chưa được giải ngân, trong khi thanh toán phải gắn với khối lượng thi công đáp ứng tiêu chí nghiệm thu. Khoảng cách đó đáng lo vì mục tiêu tăng trưởng GRDP năm 2026 của tỉnh là 10%, còn mức tăng trong chín tháng đạt 7,37%. Giải ngân vốn công chậm không chỉ làm hụt nhịp chi ngân sách: tiến độ đường sá và dịch vụ công còn tác động đến vận chuyển hàng hóa, hoạt động doanh nghiệp và sức hút đầu tư. Các tuyến kết nối Đất Mũi với Hòn Khoai được kỳ vọng mở rộng giao thương, hỗ trợ logistics và kinh tế biển.
Điểm nghẽn nằm từ mặt bằng đến công trường
Theo Giám đốc Sở Tài chính Huỳnh Công Quan, thu hồi đất là trở ngại lớn và kéo dài; nhiều dự án còn chịu cảnh thiếu vật liệu xây dựng và giá vật liệu tăng. Nhưng gỡ vướng mặt bằng mới chỉ giải quyết một phần: dự án có vốn mà mặt bằng bàn giao không liền mạch vẫn khó tổ chức thi công, còn nơi đã có mặt bằng có thể đình trệ vì thiếu cát san lấp. Các khâu thủ tục đất đai, môi trường và lựa chọn nhà thầu ở một số dự án vẫn cần hoàn tất. Nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia được trung ương bổ sung trong tháng 6 và tháng 7 còn phải hoàn thiện thủ tục phân bổ; mưa lớn cũng ảnh hưởng tiến độ thi công. Vì vậy, thúc thanh toán ở cuối quy trình không thể thay thế việc xử lý trở ngại ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư. Với công trình nền đất yếu, thời tiết và nguồn cát còn có thể khiến chậm một hạng mục kéo theo các phần việc sau.
Ban chỉ đạo rà từng dự án, không để vốn nằm im
Ở một nhánh xử lý song song với đẩy nhanh giải ngân, Ban Chỉ đạo 600 tập trung rà soát các dự án tồn đọng, kéo dài. Theo báo cáo tại kỳ họp lần thứ 9, trong 72 dự án được theo dõi, tỉnh đã tháo gỡ khó khăn cho 33 dự án; đồng thời hoàn tất thu hồi chủ trương đầu tư và chấm dứt hoạt động bốn dự án kéo dài. Bốn dự án gồm Khu dân cư mật độ cao Khóm 10 ở thị trấn Sông Đốc, Trung tâm sản xuất giống cây rừng chất lượng cao, Khu dân cư chợ Rau Dừa và Khu triển lãm hội chợ. Các khu đất này được giao cập nhật vào quy hoạch chuyên ngành để tiếp tục kêu gọi nhà đầu tư có năng lực. Tổ giúp việc cũng đề xuất tháo gỡ và chuyển 12 dự án sang nhóm 1 để cập nhật lên Hệ thống 751. Đây là bước xử lý cần thiết: dự án không còn khả năng triển khai không nên tiếp tục giữ đất và nguồn lực trong trạng thái chờ đợi. Nhưng việc chấm dứt dự án phải đi cùng quy hoạch rõ ràng, nếu không đất được giải phóng vẫn khó chuyển thành cơ hội đầu tư.
Tăng tốc phải đi cùng trách nhiệm và chất lượng
Tỉnh yêu cầu các cơ quan phân loại từng dự án, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và lộ trình xử lý; việc thuộc thẩm quyền địa phương phải chủ động giải quyết, còn nội dung vượt thẩm quyền cần được báo cáo kịp thời. Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Hồ Hải cũng nhấn mạnh không để đùn đẩy, né tránh hay kéo dài xử lý, gây lãng phí đất đai và vốn đầu tư. Với các công trình đang triển khai, lãnh đạo tỉnh yêu cầu rà tiến độ hằng tuần, khởi công ở nơi đã sẵn sàng và thanh toán ngay khối lượng hoàn thành, nghiệm thu; đồng thời không đánh đổi chất lượng lấy tốc độ. Tỉnh còn dự kiến điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng thực hiện, kiểm soát tạm ứng và thu hồi khoản quá hạn. Nguồn vốn trung ương chuyển tiếp từ năm 2025 được ưu tiên giải ngân trước ngày 31/12/2026 để tránh nguy cơ bị hủy. Thước đo thành công không nên dừng ở tỷ lệ giải ngân cuối năm. Đầu tư công Cà Mau chỉ thực sự chuyển động khi mặt bằng, vật liệu, thủ tục và trách nhiệm được xử lý đồng bộ, để công trình hoàn thành đúng chuẩn và người dân, doanh nghiệp sớm nhận được lợi ích.
