Không gian đêm phải bán trải nghiệm, không chỉ kéo dài giờ mở cửa
Kinh tế ban đêm là hệ thống hoạt động văn hóa, du lịch, mua sắm, giải trí, chăm sóc sức khỏe và ẩm thực diễn ra vào buổi tối, được tổ chức để tạo trải nghiệm, doanh thu và sinh kế cho cộng đồng địa phương. UBND tỉnh Lào Cai vừa phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm giai đoạn 2026–2030, coi đây là hướng khai thác tiềm năng du lịch, thương mại, dịch vụ và bản sắc các dân tộc, đồng thời kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của khách. Đích đến là hình thành 5–7 không gian kinh tế ban đêm và 2–3 sản phẩm du lịch đêm đặc trưng cấp tỉnh đến năm 2030.
Đây là lựa chọn hợp lý, nhưng số lượng điểm đến không thể là thước đo thành công duy nhất. Chợ đêm hay phố đi bộ đông khách lúc khai trương chưa đủ chứng minh mô hình có sức sống; nếu thiếu trải nghiệm đáng nhớ, chất lượng ổn định và lý do để mua sắm, khách sẽ không ở lại lâu hay quay lại. Đề án xác định năm nhóm hoạt động: biểu diễn văn hóa, nghệ thuật; mua sắm, giải trí; thể thao, chăm sóc sức khỏe; tham quan, trải nghiệm du lịch; cùng ẩm thực và dịch vụ ăn uống.
Mỗi địa phương cần một câu chuyện riêng sau khi trời tối
Điểm mạnh của kế hoạch là không áp một công thức cho toàn tỉnh. Sa Pa có thể kết hợp âm nhạc, phố đi bộ, biểu diễn trực tiếp và chăm sóc sức khỏe; phường Lào Cai khai thác thương mại biên giới, ẩm thực và tuyến đi bộ ven sông Hồng. Bắc Hà dự kiến tổ chức chợ phiên đêm vùng cao vào cuối tuần, gắn với tri thức dân gian, tiếng khèn Mông, nghề thêu thổ cẩm và sản phẩm OCOP. Nghĩa Lộ có thể dựa vào Nghệ thuật Xòe Thái và ẩm thực Mường Lò, còn phường Yên Bái hướng tới dịch vụ đô thị, thương mại và âm nhạc cộng đồng.
Danh mục trải nghiệm còn có tour khám phá Sa Pa về đêm, săn mây và đón bình minh ở Y Tý, tour văn hóa Bắc Hà, chợ đêm biên giới Lào Cai, du lịch cộng đồng và làng nghề. Phố ẩm thực, chợ ẩm thực dân tộc, lễ hội thắng cố và Tuần lễ ẩm thực Tây Bắc có thể giúp du khách biến một buổi tối thành hành trình nhiều điểm dừng. Nghệ thuật dân tộc sẽ có giá trị hơn khi được kể bằng câu chuyện của người trình diễn, có tương tác và gắn với sản phẩm địa phương; nếu chỉ dựng sân khấu để khách đứng xem, văn hóa bản địa dễ thành phông nền trang trí.
4.820 tỉ đồng là quy mô huy động, không phải cam kết kết quả
Đề án dự kiến huy động khoảng 4.820 tỉ đồng, gồm 454,2 tỉ đồng vốn ngân sách nhà nước và 4.365,8 tỉ đồng vốn ngoài ngân sách. Mua sắm, giải trí là nhóm cần nguồn lực lớn nhất, với 2.219,7 tỉ đồng; biểu diễn văn hóa, nghệ thuật dự kiến 1.032,3 tỉ đồng; tham quan du lịch 847 tỉ đồng; thể thao, chăm sóc sức khỏe 445,5 tỉ đồng; ăn uống 275,5 tỉ đồng. Cơ cấu này cho thấy thương mại và dịch vụ được kỳ vọng làm trụ cột tạo doanh thu, nhưng khoản đầu tư lớn tự nó không bảo đảm sức hút. Thước đo nên là khách có chi tiêu, người làm nghề có thu nhập và sản phẩm địa phương có thêm đầu ra.
Văn hóa bản địa nên là nền tảng tạo khác biệt, du lịch là động lực đưa khách đến, còn thương mại và dịch vụ biến sự quan tâm thành hoạt động kinh tế. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu đón khoảng 15 triệu lượt khách, gồm 11,5 triệu lượt nội địa và 3,5 triệu lượt quốc tế, với thời gian lưu trú bình quân 2–3 ngày. Muốn đạt mục tiêu ấy, Lào Cai cần giúp du khách biết tối nay có gì, giá dịch vụ ra sao, đi lại thế nào và đặt chỗ ở đâu. Bản đồ điểm hoạt động, thông tin đa ngôn ngữ, lịch diễn và hướng dẫn di chuyển sẽ khiến những không gian đêm dễ tiếp cận hơn.
Thí điểm trước, mở rộng sau
Lộ trình đề án đặt việc chuẩn bị lên trước hoạt động quảng bá: năm 2026 rà soát địa điểm, hoàn thiện quy chế quản lý và chuẩn bị nguồn lực; năm 2027 thí điểm tại năm địa bàn Yên Bái, Sa Pa, Lào Cai, Nghĩa Lộ và Bắc Hà. Từ năm 2028 đến 2030, phạm vi dự kiến mở rộng tới Y Tý, Mù Cang Chải, Bảo Hà, Mường Khương, Bát Xát, Văn Chấn, khu vực cửa khẩu Kim Thành và các trung tâm dịch vụ dọc hành lang kinh tế sông Hồng. Cách làm theo từng bước phù hợp hơn với phát triển dàn trải: tỉnh có thể điều chỉnh mô hình sau khi thấy phản ứng của khách và năng lực vận hành tại từng nơi.
Kinh tế đêm Lào Cai chỉ thành động lực bền vững nếu cộng đồng không đứng ngoài chuỗi giá trị. Nghệ nhân, đội văn nghệ, hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp cần có vai trò rõ ràng trong biểu diễn, ẩm thực, hướng dẫn tour, lưu trú, vận tải và bán hàng thủ công. Chợ đêm vùng cao vì thế không nên chỉ là nơi bày sạp; nó cần giúp khách hiểu sản phẩm, gặp người làm ra sản phẩm và có trải nghiệm xứng đáng để mua. Kết luận, đề án đã nối được văn hóa với du lịch, thương mại và dịch vụ trên giấy; kết quả sẽ phụ thuộc vào việc mỗi điểm đến tạo ra trải nghiệm có chất lượng, thuận tiện và mang lại thu nhập thực cho người dân.
