Đêm cần trở thành một phần của hành trình du lịch
Kinh tế ban đêm là mạng lưới hoạt động văn hóa, giải trí, mua sắm, ẩm thực và dịch vụ diễn ra sau giờ tham quan ban ngày, được tổ chức để tạo trải nghiệm riêng và sinh kế tại điểm đến. Với Lào Cai, đây không nên chỉ là việc kéo dài giờ mở cửa, mà là cách biến buổi tối thành lý do để du khách ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn.
UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Quyết định số 4127/QĐ-UBND phê duyệt đề án phát triển kinh tế ban đêm giai đoạn 2026–2030, nhằm khai thác lợi thế văn hóa, di sản, du lịch, thương mại và dịch vụ. Định hướng này đáng chú ý vì kết nối những thế mạnh sẵn có thành sản phẩm mới, thay vì trông đợi cảnh quan tự nó tạo thêm doanh thu. Đề án tập trung vào năm nhóm: biểu diễn văn hóa, nghệ thuật; mua sắm và giải trí; thể thao, chăm sóc sức khỏe; tham quan, trải nghiệm du lịch; cùng ẩm thực và dịch vụ ăn uống.
Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu hình thành 5–7 không gian kinh tế ban đêm và 2–3 sản phẩm du lịch đêm đặc trưng cấp tỉnh; kinh tế ban đêm phấn đấu đóng góp 15–20% tổng doanh thu dịch vụ – du lịch. Đây là tham vọng lớn, nhưng thước đo thực chất không phải số điểm sáng đèn: đó là thời gian khách lưu lại, mức chi tiêu và phần thu nhập đến được với cộng đồng.
Mỗi địa bàn cần một câu chuyện riêng
Một mạng lưới hấp dẫn không thể gồm những chợ đêm giống nhau. Lào Cai có cơ hội tạo các trải nghiệm khác biệt theo từng vùng, lấy văn hóa Lào Cai làm nền chứ không dùng bản sắc như phần trang trí. Sa Pa được định hướng kết hợp không gian âm nhạc, phố đi bộ, biểu diễn trực tiếp, nghệ thuật đường phố và chăm sóc sức khỏe. Ở phường Lào Cai, thương mại biên giới có thể nối chợ đêm, mua sắm, ẩm thực với tuyến đi bộ ven sông Hồng.
Bắc Hà có thể tạo sức hút từ chợ phiên đêm vùng cao, khèn Mông, thêu thổ cẩm và sản phẩm OCOP. Nghĩa Lộ có điểm tựa là Nghệ thuật Xòe Thái và ẩm thực Mường Lò; phường Yên Bái phù hợp với dịch vụ đô thị, thương mại và âm nhạc cộng đồng. Còn Y Tý, Mù Cang Chải, Trạm Tấu và hồ Thác Bà có thể mở rộng trải nghiệm thiên nhiên như săn mây đêm, cắm trại và nghỉ dưỡng suối khoáng.
Điều quyết định là cách kể và tổ chức trải nghiệm. Một màn trình diễn có thể gắn với câu chuyện của nghệ nhân, cơ hội giao lưu và sản phẩm thủ công; một bữa ăn có thể giúp khách hiểu nguyên liệu, tập quán và cách chế biến. Khi du khách được tham gia thay vì chỉ đứng xem, bản sắc mới tạo ra giá trị đủ khác biệt để họ lựa chọn.
Từ lượng khách đến cơ hội kinh doanh
Kinh tế ban đêm Lào Cai chỉ có ý nghĩa khi dòng người được chuyển thành doanh thu, việc làm và thu nhập cho cư dân. Cơ hội không dừng ở nhà hàng hay cơ sở lưu trú: vận tải, tổ chức sự kiện, hàng thủ công, nông sản đặc sản và sản phẩm OCOP đều có thể tham gia nếu được kết nối với hành trình của khách. Đây là hướng đáng ủng hộ vì giúp lợi ích du lịch lan ra ngoài những điểm tham quan lớn.
Tuy nhiên, kéo dài giờ hoạt động cũng làm tăng nhu cầu nhân lực, điện, vệ sinh, bảo trì và an ninh. Một khu phố đông khách lúc khai trương chưa chứng minh mô hình có thể duy trì. Cần thí điểm ở quy mô phù hợp, theo dõi lượng khách, khả năng chi trả, mức chi tiêu và chi phí vận hành, đồng thời quy định rõ phần việc của chính quyền và doanh nghiệp. Chính quyền nên lo quy hoạch, hạ tầng thiết yếu, an ninh và môi trường; doanh nghiệp phát triển sản phẩm và tổ chức dịch vụ.
Để khách dễ tham gia, tỉnh cũng cần bản đồ các điểm hoạt động ban đêm, thông tin đa ngôn ngữ, lịch biểu diễn, giá dịch vụ, hướng dẫn di chuyển và hỗ trợ đặt chỗ. Những tiện ích ấy biến ý tưởng du lịch đêm Lào Cai thành lựa chọn thực tế, giúp khách tự sắp xếp hành trình và giúp cơ sở kinh doanh tiếp cận nhu cầu rõ hơn.
Lộ trình có trọng tâm, thành công phụ thuộc vào chất lượng
Lộ trình được chia theo từng bước thay vì mở rộng đồng loạt: năm 2026 rà soát địa điểm, hoàn thiện phương án và quy định quản lý; năm 2027 thí điểm tại Yên Bái, Sa Pa, Lào Cai, Nghĩa Lộ và Bắc Hà. Từ 2028 đến 2030, kế hoạch hướng tới mở rộng tại Y Tý, Mù Cang Chải, Bảo Hà, Mường Khương, Bát Xát, Văn Chấn, khu vực cửa khẩu Kim Thành và các trung tâm dịch vụ dọc hành lang kinh tế sông Hồng.
Mục tiêu đến năm 2030 còn gồm khoảng 15 triệu lượt khách, trong đó 11,5 triệu lượt nội địa và 3,5 triệu lượt quốc tế, với thời gian lưu trú bình quân 2–3 ngày. Doanh thu dịch vụ tại các không gian trọng điểm được kỳ vọng tăng bình quân 12–15% mỗi năm, còn lượng khách sử dụng sản phẩm, dịch vụ tăng 10–15% mỗi năm. Các con số này chỉ có sức thuyết phục nếu đi cùng trải nghiệm tốt, giá cả minh bạch, dịch vụ ổn định và lợi ích thực đến với người địa phương.
Lào Cai có nền tảng để biến buổi tối thành một phần đáng nhớ của chuyến đi, nhưng không gian kinh tế đêm không thể bền vững nếu bản sắc bị làm phẳng thành vài tiết mục hay quầy hàng rập khuôn. Thành công sẽ nằm ở khả năng kết hợp văn hóa, du lịch, thương mại và dịch vụ mà vẫn giữ tiếng nói riêng của từng cộng đồng. Vì vậy, 5–7 không gian là đích đến về số lượng; chất lượng trải nghiệm và sinh kế địa phương mới là thước đo thực sự.
