Từ giao thương sang kết nối năng lực
Chuỗi cung ứng Việt Trung là mạng lưới liên kết doanh nghiệp, nhà máy, logistics và công nghệ của hai nước để phối hợp sản xuất, đưa hàng hóa ra thị trường và tham gia các chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu. Đây là hướng đi cần thiết khi chuỗi giá trị đang tái tổ chức theo khu vực hóa, số hóa và xanh hóa: lợi thế không còn nằm riêng ở năng lực sản xuất, mà ở khả năng phối hợp các mắt xích. Ngày 29/10, Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP Hồ Chí Minh phối hợp Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại thành phố và Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam – Chi hội TP Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo về kết nối sản xuất, logistics và chuỗi giá trị toàn cầu trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026. Thông điệp đáng chú ý không phải là tăng trao đổi hàng hóa đơn thuần, mà là biến quan hệ thương mại thành hợp tác có chiều sâu hơn.
Hai nền kinh tế có cơ cấu công nghiệp và chuỗi cung ứng bổ trợ nhau, tạo cơ sở cho hợp tác doanh nghiệp Việt Trung. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành năng lực cạnh tranh khi doanh nghiệp Việt Nam có thể nâng chuẩn nhà cung ứng, tiếp nhận công nghệ và tiến vào những công đoạn tạo giá trị cao hơn. Nếu kết nối chỉ dừng ở đơn hàng và mua bán, doanh nghiệp trong nước sẽ khó tích lũy kỹ năng, công nghệ và vị thế trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Vì vậy, trọng tâm nên là liên kết lâu dài giữa các khâu sản xuất, cùng chia sẻ tri thức, cải thiện quản trị quy trình và đào tạo nhân lực.
Cạnh tranh được quyết định ngoài nhà máy
Năng lực sản xuất tốt sẽ không phát huy hết tác dụng nếu hàng hóa bị chậm ở cảng, vận tải thiếu đồng bộ hoặc doanh nghiệp khó tiếp cận tài chính và thị trường. Tại hội thảo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà nhấn mạnh rằng năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào kết nối đồng bộ giữa sản xuất, cảng biển, hạ tầng vận tải, tài chính và thị trường. Đây là cách nhìn đúng: logistics không phải dịch vụ phụ trợ đứng ngoài công nghiệp, mà là một phần của năng suất và khả năng giao hàng đúng hạn. Với doanh nghiệp, kết quả thiết thực có thể là giảm chi phí thương mại, rút ngắn thời gian vận chuyển và tạo thuận lợi cho xuất nhập khẩu. Với người tiêu dùng, chuỗi vận hành hiệu quả hơn cũng có thể giúp hàng hóa lưu thông ổn định hơn.
Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải cùng mạng lưới vận tải là những điểm kết nối cần được khai thác bằng quy hoạch, công nghệ vận hành và phối hợp thực tế, thay vì chỉ xem cảng biển như hạ tầng độc lập. Logistics Việt Trung có thể tiến xa hơn qua vận tải đa phương thức, cửa khẩu thông minh và kho bảo quản chuỗi lạnh; những giải pháp này hướng tới xử lý điểm nghẽn xuyên biên giới và giảm chi phí thương mại. Nhưng đầu tư hạ tầng chỉ tạo giá trị khi thủ tục, dữ liệu và hoạt động giữa các đơn vị được kết nối. Thành phố cho biết sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước mở rộng hợp tác theo pháp luật Việt Nam.
Công nghệ phải đi cùng năng lực tiếp nhận
Sản xuất thông minh, tự động hóa và nền tảng số có thể nâng hiệu quả chuỗi cung ứng, nhưng chuyển giao công nghệ không nên được đánh giá bằng số thiết bị hay dự án được công bố. Thước đo thuyết phục hơn là doanh nghiệp Việt Nam có vận hành được công nghệ, kiểm soát chất lượng tốt hơn và phát triển được đội ngũ kỹ thuật hay không. Phía Trung Quốc nêu khả năng hợp tác về công nghệ sản xuất, logistics hiện đại, hạ tầng và dịch vụ tài chính; các hướng kết nối được đề cập gồm nâng năng lực quản lý quy trình, kiểm soát chất lượng và đào tạo nhân lực. Đó là những việc có thể giúp doanh nghiệp trong nước chuyển từ vị trí gia công sang tham gia nhiều hơn vào thiết kế quy trình, quản trị và các khâu có giá trị gia tăng cao.
Hợp tác công nghệ cũng cần gắn với logistics xanh, cảng thông minh và chia sẻ dữ liệu để vừa tăng tốc độ, vừa đáp ứng yêu cầu môi trường ngày càng cao. Doanh nghiệp hai nước có thể nghiên cứu kho thông minh, tự động hóa và giải pháp năng lượng xanh, song việc triển khai phải phù hợp quy định, năng lực vận hành và nhu cầu thực tế. Thành phố định hướng thúc đẩy liên kết sản xuất, nâng cấp nhà cung ứng, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường; đồng thời khuyến khích kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và trường đại học. Cách tiếp cận này có triển vọng hơn việc nhập công nghệ rồi để doanh nghiệp tự xoay xở, bởi năng lực hấp thụ mới quyết định công nghệ có tạo ra lợi thế lâu dài hay không.
Từ cơ hội kết nối đến kết quả đo được
Quy mô thương mại song phương đã tạo nền tảng đáng kể, nhưng con số lớn tự nó không bảo đảm doanh nghiệp trong nước tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị. Theo ông Nguyễn Lộc Hà, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 256,4 tỷ USD năm 2025, trong khi thế mạnh bổ trợ giữa hai nền kinh tế mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất khu vực và toàn cầu. Điều cần theo dõi tiếp là cơ hội ấy có chuyển thành hợp đồng cung ứng, dự án chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và kết nối thị trường hay không. Chính quyền thành phố cũng nhấn mạnh hiệu quả hợp tác cần thể hiện qua cơ hội giao thương cụ thể, đối tác được thiết lập và sáng kiến có thể triển khai.
Vì thế, thành công của hợp tác doanh nghiệp Việt Trung không nên được đo bằng số cuộc gặp hay tuyên bố chung, mà bằng mức độ doanh nghiệp Việt Nam nâng được năng lực cung ứng và giữ được vai trò lớn hơn trong chuỗi sản xuất. Kết nối cảng biển, vận tải, tài chính, công nghệ và thị trường có thể mở cánh cửa vào mạng lưới sản xuất toàn cầu; song doanh nghiệp trong nước cần có năng lực, tiêu chuẩn và nhân lực để bước qua cánh cửa ấy. Hướng đi đáng ưu tiên là hợp tác có mục tiêu rõ, triển khai theo dự án và đo bằng kết quả vận hành. Khi logistics hiệu quả đi cùng chuyển giao tri thức và nâng cấp nhà cung ứng, kết nối khu vực mới trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững.
