Từ người nghe thành người kể chuyện âm nhạc
“Thanh âm Việt Nam” là chương trình khuyến khích cộng đồng ghi lại, sáng tạo và chia sẻ những giai điệu, âm thanh đời sống mang bản sắc Việt, qua đó góp phần lưu giữ và lan tỏa di sản âm nhạc. Chiều 30.10, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát động chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống năm 2026 – Hành trình tuổi trẻ gìn giữ và lan tỏa Thanh âm Việt Nam” tới các cơ sở giáo dục, đào tạo trực thuộc Bộ trên cả nước. Đây là hướng đi đáng chú ý: thay vì xem văn hóa chỉ là thứ công chúng tiếp nhận, chương trình mời mỗi người trở thành người góp tiếng nói và dấu ấn của mình. Thông điệp “Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam” đặt trọng tâm vào những thanh âm bình dị, phản ánh ký ức và sự đa dạng giữa các vùng miền, dân tộc, thế hệ.
Sáng tạo không bị đóng khung trong khuôn mẫu
Điểm mạnh của chương trình là mở rộng định nghĩa về tác phẩm âm nhạc. Học sinh sinh viên có thể thu tiếng rao phố cổ, tiếng sóng vỗ mạn thuyền hay tiếng khung cửi; cũng có thể độc tấu nhạc cụ dân tộc, làm mới dân ca, sáng tác ca khúc, phối khí, làm Beat/Remix, kể chuyện bằng âm thanh hoặc kết hợp âm thanh với vũ đạo, hoạt họa và đồ họa số. Những lựa chọn ấy giúp người trẻ sáng tạo mà không phải tách mình khỏi chất liệu truyền thống. Chương trình còn mở hai bảng xếp hạng cho sản phẩm không dùng AI và sản phẩm có ứng dụng AI. Cách phân chia này hợp lý hơn việc coi công nghệ là đối thủ của di sản: công nghệ có thể hỗ trợ sáng tác, nhưng bản sắc và câu chuyện phía sau tác phẩm vẫn do người làm nên quyết định.
Nền tảng số mở rộng cơ hội tham gia
Việc kết nối trực tuyến tới 26 điểm cầu thuộc các cơ sở đào tạo của Bộ và Đại học Thái Nguyên cho thấy chương trình muốn đưa cơ hội tham gia vượt khỏi phạm vi một sân khấu hay một trường học. Ngay tại lễ phát động, học sinh, sinh viên ở 27 điểm cầu đã trải nghiệm chương trình qua phần thi “Đố vui Thanh âm Việt Nam”. Cấu phần này giúp người dự thi tiếp cận kiến thức về giai điệu, ca khúc, nhạc cụ dân tộc, dân ca và di sản âm nhạc Việt Nam. Cổng nhận tác phẩm của ba cuộc thi, trong đó có Sáng tạo Thanh âm Việt Nam trên Thanham.vn, mở đến hết ngày 20.11.2026. Hình thức trực tuyến làm giảm rào cản địa lý, còn hạn nộp cụ thể biến lời mời sáng tạo thành cơ hội có thể tham gia ngay.
Kể tiếp câu chuyện âm nhạc dân tộc
Giá trị lâu dài của chương trình không nằm ở việc tạo thêm một cuộc thi, mà ở khả năng giúp người trẻ nhìn âm nhạc dân tộc như một dòng chảy còn tiếp diễn. Khi tiếng đàn, làn điệu, âm thanh lao động hay ký ức cá nhân được ghi nhận và đưa vào sáng tạo mới, di sản không còn là thứ chỉ để ngắm nhìn từ xa. Theo ông Nguyễn Anh Vũ, âm nhạc trong chương trình không chỉ thuộc về nghệ sĩ chuyên nghiệp; mỗi người đều có thể tham gia bằng trải nghiệm, ký ức và khả năng sáng tạo của mình. Những tác phẩm xuất sắc dự kiến được định danh chính chủ trong Ngân hàng Thanh âm Việt Nam, bảo vệ bản quyền và kết nối với nhà sản xuất, doanh nghiệp để khai thác trong ngành công nghiệp văn hóa. Đó là động lực thiết thực để học sinh, sinh viên không chỉ học về di sản mà còn góp phần viết tiếp câu chuyện của nó.
Chương trình được triển khai trên cơ sở định hướng phát triển văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa; thành công sẽ phụ thuộc vào việc những thanh âm được thu thập có được gìn giữ, giới thiệu và trao cơ hội phát triển lâu dài hay không. Dẫu vậy, việc mở cửa cho nhiều cách thể hiện, kể cả công nghệ số, đã đặt người trẻ vào vị trí chủ động hơn. “Thanh âm Việt Nam” sẽ có ý nghĩa nhất khi mỗi tác phẩm mới vừa mang dấu ấn cá nhân, vừa giúp công chúng nhận ra âm nhạc dân tộc vẫn sống trong đời thường và có thể được kể tiếp bằng ngôn ngữ của thế hệ hôm nay.
