Người dân là phần cốt lõi của du lịch cộng đồng
Du lịch cộng đồng là cách tổ chức hoạt động du lịch để cư dân địa phương cùng quản lý, cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ những giá trị của nơi mình sinh sống. Với các cù lao, điều đó có nghĩa sức hút không chỉ nằm ở dòng sông hay vườn cây, mà còn ở người biết kể chuyện về nếp nhà, mùa trái chín và nghề truyền thống. Cảnh quan sông nước, vườn cây trĩu quả và văn hóa miệt vườn tạo nên nền tảng riêng cho du lịch cù lao. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, với du lịch sinh thái, văn hóa, nghỉ dưỡng và du lịch cộng đồng là những loại hình cốt lõi. Đây là thời điểm thích hợp để phát triển, nhưng mở thêm điểm tham quan thôi chưa đủ: trải nghiệm phải mang dấu ấn cư dân, thay vì biến đời sống bản địa thành phông nền cho khách chụp ảnh.
Bản sắc được cảm nhận qua những việc đời thường
Lợi thế của cù lao nằm trong những điều khó sao chép: cách làm vườn, chế biến món ăn, thực hành nghề, nếp nhà và cách đón khách. Từ cuối thập niên 1980, đầu thập niên 1990, cù lao An Bình đã đón khách quốc tế lưu trú theo mô hình homestay; qua nhiều thế hệ, các gia đình tạo nên cung cách phục vụ ấm áp, tự nhiên như người thân. Kinh nghiệm ấy cho thấy người dân không phải phần phụ của sản phẩm du lịch, mà chính là người truyền tải văn hóa miệt vườn bằng những trải nghiệm sống. Ở xã Lục Sĩ Thành, bốn điểm du lịch sinh thái gồm Quang Khải, Tám Trong, Chợ nổi Trà Ôn và Cù lao Mây; địa phương còn có hai điểm homestay là Cô Tư Trà Ôn và Cù lao Mây. Làng nghề tráng bánh tráng Cù lao Mây cung cấp khoảng 100.000 chiếc bánh mỗi năm, tạo cơ hội để khách tìm hiểu nghề và sản phẩm tại chỗ. Một người dân trở thành đại sứ du lịch khi có thể giới thiệu những điều ấy bằng sự hiểu biết và niềm tự hào, chứ không chỉ đọc lời thuyết minh thuộc lòng.
Cơ hội phải đi cùng phần lợi ích của cộng đồng
Một điểm đến đông khách chưa chắc đã phát triển bền vững nếu cư dân không có chỗ đứng trong chuỗi dịch vụ. Du lịch cộng đồng có thể đa dạng hóa sinh kế, mở đầu ra cho nông sản, duy trì nghề và tạo việc làm tại chỗ; khi lợi ích đi đôi với trách nhiệm, người dân có thêm động lực bảo vệ văn hóa, cảnh quan và môi trường sống. Vì vậy, người dân cần có cơ hội trở thành người cung ứng nông sản, người làm dịch vụ, lao động được đào tạo và cả chủ thể kinh doanh, thay vì chỉ gánh áp lực từ lượng khách tăng lên. Điều đó đòi hỏi tập huấn kỹ năng đón tiếp, chế biến món ăn, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và quảng bá trên nền tảng số. Các hộ cũng cần liên kết thành tổ hợp tác hoặc hợp tác xã để phối hợp dịch vụ, bảo đảm chất lượng và có năng lực thương lượng. Với dự án du lịch quy mô lớn, việc công khai quy hoạch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp về đất đai, nguồn nước và sinh kế phải được xem là điều kiện phát triển, không phải việc xử lý sau khi dự án đã hình thành.
Chọn đúng điểm, giữ đúng chất
Phát triển dàn trải dễ làm các cù lao na ná nhau và khiến bản sắc bị bào mòn. Hướng đi hợp lý là chọn những nơi có tài nguyên phù hợp, cộng đồng sẵn sàng tham gia và khả năng kết nối tour, tuyến; đồng thời thiết kế trải nghiệm theo nhu cầu khách, thay vì khai thác mọi lợi thế theo cùng một khuôn mẫu. Tỉnh cho biết sẽ ưu tiên quy hoạch và lựa chọn các điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu, tránh phát triển dàn trải. Chỉnh trang cảnh quan theo hướng sáng, xanh, sạch, đẹp cần đi cùng bảo vệ hệ sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và gìn giữ bản sắc văn hóa miệt vườn sông nước. Kết luận rất rõ: muốn mỗi người dân thành đại sứ du lịch, phải để họ có quyền tham gia, cơ hội tạo sinh kế và phần lợi ích xứng đáng. Khi cộng đồng được hưởng lợi từ việc gìn giữ quê hương, du lịch cù lao mới có thể tạo sức hút lâu dài mà không đánh đổi chính điều làm nên sức hút ấy.
