Du lịch cộng đồng phải bắt đầu từ lợi ích của cư dân
Du lịch cộng đồng là cách người dân trực tiếp tham gia quản lý, cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ tài nguyên địa phương, đồng thời gìn giữ cảnh quan cùng bản sắc văn hóa. Đây nên là thước đo cốt lõi khi Vĩnh Long chọn mô hình phát triển cho các xã cù lao, thay vì chỉ đếm điểm tham quan hay lượt khách. Ngày 23/10/2026, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM phối hợp với các sở ngành của tỉnh tổ chức hội thảo phục vụ đề án xây dựng mô hình du lịch cộng đồng tại những địa bàn này. Các xã cù lao có vườn cây, hệ sinh thái nông nghiệp và nếp sống sông nước; nếu người dân giữ vai trò chủ thể, du lịch có thể tạo việc làm, giúp tiêu thụ nông sản và sản phẩm làng nghề. Nếu lợi ích không ở lại địa phương, mô hình khó bền vững dù cảnh quan có hấp dẫn đến đâu.
Vĩnh Long đã có nền tảng đón khách tại nhà dân từ khoảng năm 1990, nổi bật ở cù lao An Bình. Kinh nghiệm ấy đáng được phát huy, nhưng không nên sao chép một công thức cho mọi nơi: mỗi cù lao cần dựa trên sản phẩm, kỹ năng và mong muốn của cộng đồng tại chỗ. Nhiệm vụ khoa học cấp tỉnh do UEF chủ trì triển khai từ tháng 6/2026 đến tháng 9/2027, nhằm đánh giá điều kiện và tham vấn chọn hai địa điểm xây dựng mô hình thí điểm.
Chọn điểm thí điểm để kiểm chứng mô hình
Các hội thảo không chỉ bàn tiềm năng chung mà hướng tới lựa chọn nơi có thể biến ý tưởng thành hoạt động cụ thể. Đến ngày 27/10, ban tổ chức đã nhận 30 tham luận: 7 bài từ cơ quan, đơn vị và chính quyền địa phương, cùng 23 bài của giới nghiên cứu, chuyên gia và doanh nghiệp. Trong số các phương án được đưa ra thảo luận có làng mai vàng Phước Định và làng nghề bánh tráng cù lao Mây; đây chưa phải quyết định lựa chọn cuối cùng.
Cách tiếp cận này hợp lý nếu tiêu chí chọn điểm đặt trọng tâm vào khả năng tổ chức trải nghiệm, sự sẵn sàng của cư dân và liên kết với hợp tác xã, sản phẩm OCOP, nghề truyền thống. Du khách cần được tham gia vào nhịp sống địa phương chứ không chỉ đi qua một khu vườn hay xem một màn trình diễn. Vì thế, khảo sát nhu cầu thị trường và thiết kế chuỗi dịch vụ đi cùng là việc cần làm trước khi mở rộng. Một mô hình thí điểm chỉ có giá trị khi cộng đồng có thể tiếp tục vận hành sau giai đoạn hỗ trợ.
Kể di sản để tạo trải nghiệm, không biến văn hóa thành phông nền
Hội thảo ngày 3/11 về phát triển du lịch tỉnh trong bối cảnh mới đặt ra yêu cầu khai thác giá trị văn hóa để tạo sản phẩm có bản sắc, trong không gian địa phương được mở rộng sau khi Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh hợp nhất vào tháng 7/2025. Chương trình nghệ thuật với hát bội về Thoại Ngọc Hầu, hát thơ “Vân Tiên” và tiết mục kết hợp vũ điệu Khmer với đờn ca tài tử cho thấy di sản có thể chạm tới công chúng khi được kể bằng hình thức giàu cảm xúc.
Tuy nhiên, bảo tồn văn hóa không đồng nghĩa đưa vài tiết mục lên sân khấu rồi gọi đó là sản phẩm du lịch. Di sản cần được đặt trong câu chuyện về con người, lịch sử và đời sống; du khách cần có cơ hội trải nghiệm trong không gian văn hóa ấy, còn người thực hành văn hóa phải được tôn trọng và hưởng lợi. Đây là hướng giúp du lịch cù lao khác biệt, đồng thời tránh việc biến bản sắc thành vật trang trí. Với du lịch Vĩnh Long, kể chuyện di sản nên bổ sung cho trải nghiệm vườn, sông nước và làng nghề, chứ không tách rời đời sống thường ngày.
Từ đề án đến sinh kế lâu dài
Hai hướng thảo luận — xây dựng mô hình cộng đồng tại các xã cù lao và phát huy câu chuyện di sản trên quy mô tỉnh — sẽ chỉ có ý nghĩa khi cùng đặt cư dân làm trung tâm. Điều đó đòi hỏi dịch vụ đủ tốt để khách muốn ở lại, sản phẩm gắn với nông nghiệp và nghề truyền thống, cùng cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch. Bảo tồn văn hóa khi ấy không phải nhiệm vụ đứng ngoài hoạt động kinh tế, mà là nền tảng giúp trải nghiệm có chiều sâu và địa phương giữ được bản sắc.
Sau hội thảo, các ý kiến sẽ được tổng hợp để hoàn thiện đề án trình cấp có thẩm quyền xem xét. Định hướng được nêu là đưa du lịch thành ngành kinh tế quan trọng vào năm 2030 và ngành kinh tế mũi nhọn vào năm 2045. Mục tiêu này không thể đạt chỉ bằng mở thêm điểm đến. Vĩnh Long cần chứng minh mô hình tạo thu nhập ổn định cho người dân, nâng chất lượng trải nghiệm và bảo tồn được những giá trị làm nên sức hút của vùng đất. Đó mới là nền móng đáng tin cậy cho du lịch cộng đồng bền vững.
