Từ cho phép sang khuyến khích, nhưng không buông lỏng trách nhiệm
Quy định 224-QĐ/TW là văn bản xác lập chủ trương, nguyên tắc, giới hạn, quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích đối với đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh. Ban hành ngày 14/10/2026, quy định gồm 3 chương, 14 điều và thay thế quy định về đảng viên làm kinh tế tư nhân ban hành năm 2006.
Điểm đáng chú ý không chỉ là phạm vi được mở rộng từ làm kinh tế tư nhân sang hoạt động đầu tư, kinh doanh, mà còn là chuyển từ tư duy cho phép sang khuyến khích làm giàu hợp pháp, chính đáng và đóng góp cho đất nước. Đây là thay đổi cần thiết: năng lực quản trị, tri thức và nguồn lực hợp pháp của đảng viên có thể góp sức cho phát triển, thay vì bị nhìn mặc định như một rủi ro. Nhưng khuyến khích không đồng nghĩa miễn trừ trách nhiệm. Đảng viên kinh doanh vẫn phải tuân thủ pháp luật và những điều đảng viên không được làm; quyền tham gia luôn đi cùng giới hạn tương ứng với chức trách, vị trí và nguy cơ xung đột lợi ích.
Quyền tham gia phụ thuộc vào vị trí công tác
Quy định không áp dụng một khuôn chung cho mọi đảng viên. Quyền và giới hạn được xác định theo chức danh, vị trí công tác, nhiệm vụ được giao; việc chấp thuận, khi cần, do cấp có thẩm quyền quyết định theo phân cấp quản lý cán bộ. Sự chấp thuận trong nội bộ Đảng không thay thế giấy phép hay thủ tục mà pháp luật yêu cầu.
Ranh giới này tạo khác biệt rõ giữa đảng viên ngoài khu vực công và người đang giữ vị trí công. Đảng viên ngoài khu vực công có thể thực hiện hoạt động đầu tư, kinh doanh mà pháp luật không cấm, không phải xin tổ chức đảng chấp thuận. Với cán bộ, công chức không thuộc diện quản lý cấp cao và không ở lĩnh vực có nguy cơ xung đột lợi ích cao, việc thành lập tổ chức kinh tế hoặc đầu tư chi phối có thể được thực hiện sau khi được chấp thuận, nhưng không được tham gia quản lý, điều hành. Một số viên chức có thể quản lý, điều hành sau khi được chấp thuận; viên chức không giữ chức vụ quản lý còn có thể tạm rời vị trí công tác theo quy định để kinh doanh.
Tạo điều kiện không có nghĩa tạo đặc quyền
Đây là điểm phải được giữ vững khi triển khai: bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp không thể biến chức vụ thành lợi thế cạnh tranh. Quy định bảo vệ quyền sở hữu, quyền tài sản và lợi ích hợp pháp của đảng viên, đồng thời cấm cấp ủy, tổ chức đảng tự đặt thêm điều kiện hoặc thủ tục hạn chế hoạt động hợp pháp ngoài quy định và hướng dẫn có thẩm quyền. Hỗ trợ đúng nghĩa là tháo gỡ vướng mắc theo thẩm quyền, cung cấp thông tin bình đẳng và tôn trọng quyền của người kinh doanh; không phải mở lối riêng nhờ chức vụ.
Với đảng viên trong khu vực công, ranh giới cần đặc biệt rạch ròi: không dùng trái quy định tài sản nhà nước, dữ liệu, thông tin, nhân lực, kết quả nghiên cứu hay nguồn lực công khác cho hoạt động của bản thân, người liên quan hoặc nhóm lợi ích; cũng không đầu tư vào tổ chức, lĩnh vực mình trực tiếp quyết định hoặc quản lý. Cấm đoán tràn lan sẽ kìm hãm quyền hợp pháp, còn nới lỏng thiếu kiểm soát sẽ làm tổn hại liêm chính và cạnh tranh bình đẳng. Quy định chỉ có ý nghĩa khi cả hai nguy cơ đều được ngăn chặn.
Năm nguyên tắc thực hành để kinh doanh có trách nhiệm
Điều 2 nêu năm nguyên tắc dành cho đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh. Khi áp dụng vào công việc hằng ngày, có thể ghi nhớ các điểm cốt lõi sau: hoạt động phải đúng Quy định và pháp luật; không vi phạm những điều đảng viên không được làm; chủ động tránh xung đột lợi ích và bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật công tác; không sử dụng sai nguồn lực công; thực hiện đầy đủ trách nhiệm với Nhà nước, xã hội, môi trường, người lao động và người tiêu dùng, đồng thời giữ đạo đức và văn hóa kinh doanh lành mạnh.
Đây không phải danh sách thủ tục để hoàn tất cho đủ, mà là thước đo cách làm ăn. Đảng viên đầu tư nên kiểm tra trước xem hoạt động dự kiến có liên quan trực tiếp đến phạm vi mình quản lý hay không, có cần chấp thuận nội bộ hay không và đã đáp ứng đủ điều kiện pháp luật chưa. Nếu kiêm nhiệm nhiều chức danh hoặc nhiệm vụ, phải tuân thủ giới hạn tương ứng với từng vai trò. Kết luận cần giữ rõ: Quy định 224 mở rộng cơ hội kinh doanh hợp pháp, nhưng uy tín của chính sách phụ thuộc vào việc đảng viên làm gương, cạnh tranh công bằng và không biến quyền lực công thành lợi ích riêng.
