Mở rộng quyền, nhưng không hạ chuẩn trách nhiệm
Quy định 224-QĐ/TW là văn bản xác lập chủ trương, nguyên tắc, giới hạn, quyền, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích đối với đảng viên tham gia đầu tư kinh doanh. Ban hành ngày 14/10/2026, quy định gồm 3 chương, 14 điều và thay thế quy định trước đây về đảng viên làm kinh tế tư nhân. Điểm thay đổi đáng chú ý là phạm vi chuyển từ “làm kinh tế tư nhân” sang tham gia đầu tư, kinh doanh rộng hơn; đây là cách nhìn phù hợp hơn với nhiều hình thức sở hữu và đầu tư hợp pháp hiện nay. Nhưng mở cửa không có nghĩa là miễn trừ trách nhiệm. Đảng viên kinh doanh phải tuân thủ cả Quy định 224 lẫn pháp luật, chấp hành những điều đảng viên không được làm và nêu gương trong nghĩa vụ với Nhà nước, xã hội, môi trường, người lao động và người tiêu dùng.
Quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của đảng viên được pháp luật bảo vệ; cấp ủy, tổ chức đảng cũng không được tự đặt thêm thủ tục hạn chế quyền kinh doanh ngoài quy định. Sự cân bằng này quan trọng: bảo vệ hoạt động hợp pháp không đồng nghĩa bảo vệ hành vi trục lợi, còn giám sát không thể trở thành rào cản tùy tiện.
Được làm gì và khi nào cần chấp thuận?
Quy định phân loại hoạt động theo mức độ tham gia và rủi ro, thay vì áp dụng một lệnh cấm chung. Với đảng viên đang công tác, phục vụ trong Quân đội hoặc Công an, hoạt động chuyên môn và khai thác tài sản tạo thu nhập hợp pháp được thực hiện mà không phải xin chấp thuận. Nhóm này cũng có thể đầu tư kinh doanh nếu không thành lập tổ chức kinh tế, không chi phối, quản lý hoặc điều hành tổ chức đó mà không cần xin chấp thuận.
Một nấc kiểm soát cao hơn áp dụng khi việc đầu tư có thành lập tổ chức kinh tế hoặc có quyền chi phối nhưng không trực tiếp quản lý, điều hành: đảng viên chỉ được thực hiện sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận, đồng thời không ở vị trí hoặc lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích. Chấp thuận trong tổ chức đảng không thay thế giấy phép, điều kiện hay thủ tục theo pháp luật. Vì vậy, trước khi góp vốn hoặc lập doanh nghiệp, cần xác định rõ chức danh, nhiệm vụ, mức độ chi phối và quy định pháp lý liên quan.
Ranh giới cốt lõi: tạo điều kiện không phải tạo đặc quyền
Kiểm soát xung đột lợi ích là trục chính của Quy định 224: giới hạn được xác định theo chức danh, vị trí công tác và nhiệm vụ được giao. Với đảng viên trong khu vực công, ranh giới rất cụ thể: không được dùng trái quy định tài sản nhà nước, dữ liệu, thông tin, nhân lực, kết quả nghiên cứu hay nguồn lực công để phục vụ việc kinh doanh của mình, người liên quan hoặc nhóm lợi ích; cũng không được đầu tư vào tổ chức hay lĩnh vực mà mình trực tiếp quyết định, quản lý.
Tạo điều kiện là bảo đảm đảng viên được thực hiện hoạt động hợp pháp và được tiếp cận hỗ trợ theo tiêu chí bình đẳng. Tạo đặc quyền là dùng danh nghĩa, chức vụ hoặc quan hệ để có lợi thế mà doanh nghiệp khác không được hưởng. Phân biệt hai việc này không nằm ở việc có hỗ trợ hay không, mà ở tính minh bạch, thẩm quyền và sự công bằng. Một môi trường vừa khuyến khích vừa kiểm soát rủi ro giúp nguồn lực hợp pháp đi vào sản xuất, kinh doanh hiệu quả hơn.
Giới hạn riêng với Quân đội và Công an
Đối với đảng viên đang công tác, phục vụ trong Quân đội nhân dân và Công an nhân dân, Quy định 224 cho phép thành lập tổ chức kinh tế hoặc có quyền chi phối sau khi được chấp thuận, nếu người đó không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích. Tuy nhiên, trong thời gian công tác, họ không được quản lý hoặc điều hành tổ chức kinh tế, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền phân công, giao nhiệm vụ. Mọi hoạt động còn phải bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật công tác và không phương hại đến quốc phòng, an ninh.
Đây là giới hạn cần đọc theo từng vai trò, không phải giấy phép chung cho mọi trường hợp. Đảng viên thuộc vị trí hoặc lĩnh vực có nguy cơ cao không được thực hiện một số hoạt động đầu tư có thành lập hoặc chi phối tổ chức kinh tế theo quy định; việc được chấp thuận cũng không xóa bỏ các điều kiện pháp luật. Kết luận nên rõ ràng: Quy định 224 mở lối cho đầu tư kinh doanh chính đáng, nhưng chỉ bền vững khi quyền đi cùng trách nhiệm, cạnh tranh bình đẳng và cơ chế ngăn lợi dụng quyền lực.
