Ngân sách phải đi cùng kết quả
Ngân sách phòng, chống tội phạm là nguồn lực công dành cho các biện pháp ngăn ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm, cần được phân bổ gắn với mục tiêu đo lường được và hiệu quả thực tế. Đây là thước đo nên đặt ở trung tâm khi Quốc hội xem xét đồng thời quy định ngân sách và chương trình phòng, chống ma túy, tội phạm dài hạn.
Sáng 5/11, Quốc hội nghe trình bày chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035; buổi chiều, các đại biểu thảo luận dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Bộ trưởng Bộ Tài chính giải trình những vấn đề được nêu tại hội trường.
Sự kết nối này có ý nghĩa hơn một sự trùng hợp về lịch nghị sự. Nếu luật ngân sách quy định cách lập và phân bổ nguồn lực, chương trình mục tiêu cho thấy nguồn lực ấy cần tạo ra thay đổi nào. Đại biểu tán thành hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, trong đó gắn danh mục, mức vốn đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm và đưa kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách. Hướng tiếp cận ấy chỉ phát huy giá trị khi trách nhiệm giải trình không dừng ở số tiền đã chi mà còn chỉ ra kết quả đạt được.
Chương trình phải lấy phòng ngừa làm gốc
Chương trình được trình trong bối cảnh cần cụ thể hóa chủ trương tăng cường phòng, chống tội phạm và tích hợp chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2030 đã được Quốc hội phê duyệt. Vì vậy, giai đoạn 2026-2035 cần kế thừa mục tiêu hiện có, đồng thời tạo một khuôn khổ thống nhất, đủ dài hạn để phối hợp hành động.
Theo tờ trình, chương trình đặt người dân làm trung tâm, lấy cấp xã làm nền tảng, huy động sức mạnh của hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trọng tâm là phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở; giảm cung, giảm cầu và tác hại của ma túy, qua đó kéo giảm tội phạm một cách bền vững.
Mục tiêu cần được nhìn qua những chuyển biến đời sống cụ thể, không chỉ qua số vụ được phát hiện. Chương trình phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 50% xã, phường, đặc khu không có ma túy; đồng thời đặt mục tiêu hằng năm giảm trên 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội. Với người dân, phòng ngừa còn là khả năng tiếp cận thông tin: mục tiêu đến năm 2035 là trên 95% người dân được tuyên truyền, cùng 100% học sinh và 90% sinh viên được giáo dục pháp luật, phòng ngừa tội phạm.
Đo hiệu quả đầu tư công bằng trách nhiệm giải trình
Muốn ngân sách tạo ra tác động lâu dài, mỗi nhiệm vụ và dự án thành phần cần có căn cứ xác định kinh phí, mục tiêu rõ ràng và cách kiểm tra kết quả. Báo cáo thẩm tra đề nghị rà soát căn cứ kinh phí từng dự án, tiểu dự án, cũng như nguyên tắc điều chỉnh cơ cấu vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên; việc hỗ trợ ngân sách trong quá trình thực hiện cũng cần được làm rõ.
Đây là điểm then chốt của hiệu quả đầu tư công: không nên xem giải ngân là kết quả cuối cùng. Các quy định về phân bổ cần đi kèm trách nhiệm kiểm tra, báo cáo và bảo đảm kinh phí đúng mục đích, không trùng nhiệm vụ chi. Nếu thiếu tiêu chí đánh giá và đầu mối chịu trách nhiệm, một chương trình có mục tiêu đúng vẫn có thể phân tán nguồn lực mà không chứng minh được tác động.
Bước tiếp theo là Quốc hội tiếp tục thảo luận chủ trương đầu tư tại tổ; cơ quan chủ trì cũng được đề nghị làm rõ mốc thời gian áp dụng, phạm vi nhiệm vụ tiếp tục theo cơ chế cũ và thẩm quyền xử lý kế hoạch, dự toán ngân sách năm 2027. Kết luận nên gắn quyết định đầu tư với hệ thống chỉ tiêu có thể theo dõi qua từng giai đoạn đến năm 2035. Một chương trình phòng, chống tội phạm chỉ đáng được ưu tiên lâu dài khi ngân sách được chuyển thành năng lực phòng ngừa ở cơ sở và mức giảm tội phạm bền vững.
