Đường rò đại tràng phổi: Khi triệu chứng hô hấp tố cáo biến chứng ổ bụng
Đường rò đại tràng phổi là tình trạng hiếm gặp, trong đó xuất hiện một đường thông bất thường giữa đại tràng và phổi, cho phép dịch nhiễm khuẩn từ hệ tiêu hóa lan lên hệ hô hấp, gây áp xe phổi, ho ra đờm mùi lạ và nhiễm khuẩn huyết, thường xuất hiện như biến chứng sau phẫu thuật ổ bụng phức tạp. Đây không phải bệnh mà bác sĩ nghĩ tới đầu tiên khi gặp ho, sốt, nhưng một ca bệnh mới được báo cáo đã cho thấy: bỏ qua những dấu hiệu “kỳ lạ” có thể trả giá bằng tính mạng. Ngày 19/10, một bệnh viện chuyên khoa truyền nhiễm thông tin về nam bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao kéo dài, ho nhiều đờm có mùi hôi bất thường, được mô tả giống mùi phân. Chính mùi đờm khác thường đã trở thành manh mối mở ra chẩn đoán bệnh hiếm gặp, thay đổi toàn bộ hướng xử trí.
Từ u đại tràng đến áp xe phổi: Chuỗi biến chứng không được phép xem nhẹ
Điểm đáng nói của ca bệnh này là nó không xuất hiện trên nền một cơ thể khỏe mạnh, mà là hậu quả tích tụ của nhiều biến chứng sau phẫu thuật. Bệnh nhân có tiền sử u đại tràng trái, đã được phẫu thuật cắt u tại địa phương khoảng ba tháng trước. Sau mổ, người bệnh liên tiếp gặp biến chứng: tắc ruột phải phẫu thuật nội soi gỡ dính, rồi rò miệng nối đại tràng, buộc phải làm hậu môn nhân tạo bên trái. Khoảng 10 ngày trước khi chuyển viện, bệnh nhân bắt đầu sốt cao liên tục, ho nhiều đờm có mùi giống phân nhưng điều trị tại cơ sở y tế trong hai ngày không cải thiện. Thực tế này đặt ra câu hỏi khó chịu cho hệ thống: chúng ta đã coi trọng đúng mức các dấu hiệu cảnh báo biến chứng ngoại khoa hay vẫn đang an tâm quá sớm sau mỗi cuộc mổ?
Chụp CT và phát hiện đường rò: Khi hình ảnh học xác nhận nghi ngờ lâm sàng
Nếu không có ho ra đờm mùi lạ, ca bệnh này rất dễ bị đóng khung trong chẩn đoán viêm phổi nặng thông thường. Tuy nhiên, các bác sĩ đã đặt câu hỏi: vì sao đờm lại có mùi giống phân ở một người vừa trải qua nhiều phẫu thuật ổ bụng? Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) ngực và bụng cho thấy ổ áp xe lớn ở phổi phải thông với ổ dịch vùng dưới gan qua lỗ thủng cơ hoành. Đồng thời, phát hiện tổn thương từ đại tràng lan lên vùng dưới gan, gây hoại tử và thủng cơ hoành, hình thành đường thông lên phổi phải dẫn đến áp xe phổi và nhiễm khuẩn huyết. Nói cách khác, hình ảnh học đã vẽ ra toàn bộ đường rò đại tràng phổi: một chuỗi liên hoàn từ đại tràng, vùng dưới gan, cơ hoành đến phổi phải. Đây là minh chứng rõ ràng rằng chẩn đoán bệnh hiếm gặp không thể chỉ dựa vào phổi, mà phải nhìn toàn bộ cơ thể và lịch sử phẫu thuật.
Phẫu thuật phối hợp hai vùng: Bài học về kiểm soát nguồn nhiễm
Một sai lầm thường thấy trong xử trí nhiễm khuẩn nặng là tập trung vào hậu quả mà quên mất nguồn gốc. Với đường rò đại tràng phổi, nếu chỉ dẫn lưu áp xe phổi hoặc tăng liều kháng sinh, bệnh nhân khó thoát nguy kịch. Do tổn thương đồng thời ở ổ bụng và lồng ngực, ê-kíp xác định cần phẫu thuật để kiểm soát nguồn nhiễm. Hai kíp phẫu thuật lồng ngực và ổ bụng được huy động phối hợp: kíp lồng ngực mở ngực, làm sạch và dẫn lưu ổ áp xe phổi phải; kíp ổ bụng thám sát, phát hiện lỗ thủng đại tràng phải lan lên vùng dưới gan, gây hoại tử cơ hoành rồi tạo đường thông lên phổi phải. Họ làm sạch ổ bụng, khâu phục hồi lỗ thủng cơ hoành qua đường bụng và đưa hai vị trí tổn thương ở đại tràng phải, đại tràng trái ra làm hậu môn nhân tạo để kiểm soát nguồn nhiễm. Ca phẫu thuật kéo dài hơn 5 giờ; khoảng 10 giờ sau mổ, bệnh nhân tỉnh, không còn phải thở máy, đến ngày thứ hai huyết động ổn định, bước đầu qua giai đoạn nguy kịch.
Ý nghĩa lâm sàng: Đừng coi thường một cơn ho có đờm mùi hôi lạ
Trường hợp đường rò đại tràng phổi này được chính bác sĩ điều trị đánh giá là rất hiếm gặp trong thực hành lâm sàng. Nhưng hiếm không đồng nghĩa với có thể bỏ qua. Triệu chứng ho ra đờm mùi lạ, giống mùi phân, là dấu hiệu bất thường phản ánh khả năng dịch nhiễm khuẩn từ đường tiêu hóa đã lan lên đường hô hấp. Ở người bệnh đã trải qua nhiều cuộc phẫu thuật ổ bụng, nếu xuất hiện ho đờm có mùi hôi bất thường kèm sốt kéo dài, cần nghĩ đến khả năng có đường rò giữa đường tiêu hóa và hệ hô hấp. Khuyến cáo dành cho bệnh nhân sau phẫu thuật đường tiêu hóa không nên chỉ dừng ở chuyện uống thuốc đúng đơn, mà phải tái khám đúng hẹn và đặc biệt lưu ý các dấu hiệu như sốt kéo dài, đau bụng tăng, bụng chướng, rò dịch bất thường, ho kéo dài hoặc đờm có mùi hôi lạ. Những biểu hiện tưởng chừng không liên quan giữa bụng và hô hấp đôi khi lại là tiếng chuông báo động của một biến chứng ngoại khoa phức tạp, có thể đe dọa tính mạng nếu bị xem nhẹ.
