Kinh tế tầm thấp cần bắt đầu từ nhu cầu thực
Kinh tế tầm thấp là việc khai thác không gian từ mặt đất lên tầng không thấp bằng phương tiện bay có người lái hoặc không người lái, nhằm vận chuyển người, hàng hóa và cung cấp dịch vụ mới. Đây không nên là cuộc đua đưa taxi bay lên trời cho đẹp mắt; giá trị của lĩnh vực này phải được đo bằng việc giải quyết những nhu cầu cụ thể dưới mặt đất. Nghị quyết 57-NQ/TW đặt hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, thúc đẩy công nghệ chiến lược và tạo cơ chế thử nghiệm cho mô hình mới vào nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trong bối cảnh ấy, đề xuất nghiên cứu, thử nghiệm eVTOL tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc mở ra thảo luận về một ngành còn mới. Nhưng hướng đi có sức thuyết phục hơn trước mắt là dùng phương tiện bay cho giao nhận thiết yếu, thay vì kỳ vọng taxi bay lập tức thay đổi giao thông đô thị.
Điện Biên đưa UAV vào những việc sát đời sống
Ngày 23/6, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định 1291/QĐ-UBND, cho phép thử nghiệm có kiểm soát các sản phẩm, dịch vụ số ứng dụng UAV để phát triển kinh tế tầm thấp. Đề án được Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Quốc phòng và tỉnh xây dựng từ tháng 4. Chương trình dự kiến có khoảng 6.000 chuyến bay đến hết tháng 5/2027, phục vụ vận chuyển nông sản, vật tư nông nghiệp, thuốc men và mẫu xét nghiệm, đồng thời hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, khảo sát địa hình. Đây là lựa chọn đúng trọng tâm: thử nghiệm UAV bằng các công việc có người hưởng lợi rõ ràng, thay vì chỉ chứng minh thiết bị có thể cất cánh. Với người dân và cơ sở y tế, giá trị sẽ nằm ở khả năng đưa hàng cần thiết đến nơi nhanh hơn, nhất là khi địa hình hoặc khoảng cách khiến vận chuyển đường bộ khó khăn.
Hòa Lạc đặt ra bài toán khó hơn: chở người an toàn
Nếu Điện Biên kiểm chứng UAV trong sản xuất và đời sống, Hòa Lạc mở ra câu hỏi phức tạp hơn về phương tiện chở người, hạ tầng và quản lý bay đô thị. eVTOL có thể cất, hạ cánh thẳng đứng bằng điện, nhưng một chuyến taxi bay đáng tin cậy đòi hỏi nhiều hơn khả năng bay: pin phải đủ năng lượng mà không làm phương tiện quá nặng, hệ thống điều khiển phải tránh va chạm và thích ứng với gió bão, độ ẩm cao, công trình dày đặc; động cơ cần mạnh, gọn và tiết kiệm năng lượng khi bay treo. Vì vậy, thử nghiệm có kiểm soát không thể chỉ khoanh một khu vực rồi cho phương tiện cất cánh. Cần hạ tầng giám sát, điều khiển, lưu dữ liệu và địa hình đủ đa dạng để nhận diện giới hạn vận hành. An toàn tiếng ồn và công trình cũng phải được tính trong tổng thể đô thị.
Từ giao hàng đến dịch vụ bay: thương mại hóa phải có lộ trình
Hai địa phương đang thử những nấc khác nhau của kinh tế tầm thấp: Điện Biên tập trung vào giao hàng bằng UAV và ứng dụng nông nghiệp; Hòa Lạc gợi mở phương tiện chở người cùng hệ sinh thái bay đô thị. Nếu giao nhận được chuyển một phần lên không trung, số phương tiện trên đường có thể giảm và hàng thiết yếu có thêm phương thức vận chuyển. Về sau, phương tiện bay có thể phục vụ hành khách, dịch vụ cao cấp hoặc nhu cầu chuyên biệt, nhưng giá thành hiện còn cao nên taxi bay chưa thể trở thành lựa chọn đại trà ngay. Điện Biên đã thống nhất chủ trương miễn gần 60 quy chuẩn kỹ thuật về tần số, can nhiễu, pin và an toàn điện trong phạm vi thử nghiệm; đây là cơ chế giới hạn cho phép học hỏi, không phải lý do để xem nhẹ an toàn. Muốn tiến tới thương mại hóa, cần phối hợp hoàn thiện thể chế, hạ tầng, tiêu chuẩn phù hợp và năng lực công nghệ. Thành công nên được tính bằng dữ liệu vận hành và lợi ích địa phương, không phải số lần phương tiện xuất hiện trên bầu trời.
