Tinh gọn trường chưa đồng nghĩa đủ giáo viên
Tinh gọn trường học là việc sắp xếp lại các cơ sở giáo dục để giảm đầu mối, đồng thời tổ chức nhân sự và điều kiện dạy học sao cho học sinh vẫn được học gần nơi cư trú, đúng nhu cầu thực tế. Tại Tây Ninh, mạng lưới trường đã được tổ chức lại, hoạt động dạy học cơ bản ổn định và quyền lợi học sinh được bảo đảm; nhưng điều đó chưa xóa được tình trạng thiếu giáo viên. Khoảng cách nằm ở chỗ số trường giảm không tự động làm cho số giáo viên, môn học và địa điểm dạy học khớp nhau. Toàn tỉnh có 26.463 giáo viên, nhưng theo định mức vẫn thiếu 2.195 người và thừa 297 người ở một số vị trí. Con số này cho thấy bài toán không chỉ là quy mô bộ máy, mà còn là phân bổ nhân lực theo cấp học, môn học và nơi có học sinh.
Sau sắp xếp, mạng lưới còn 531 đơn vị, giảm 438 cơ sở, tương ứng 45,20%. Đây là thay đổi lớn, song hiệu quả không thể chỉ đo bằng số đầu mối được cắt giảm. Nếu giáo viên không có đúng chuyên môn hoặc không thể bố trí đến điểm trường cần người, trường ít hơn vẫn có thể thiếu người đứng lớp.
Quy mô trường tăng, khoảng cách quản lý cũng rộng hơn
Ở xã Lộc Ninh, số trường giảm từ 9 xuống 6, tương đương giảm 33,33%. Việc giữ lại các địa điểm trường cũ giúp học sinh tiếp tục học tại nơi quen thuộc, hạn chế đi lại xa và giảm áp lực đưa đón cho phụ huynh. Đây là lựa chọn hợp lý để việc sắp xếp không biến thành gánh nặng cho gia đình, nhưng mô hình trường chính, phân hiệu và điểm trường khiến phạm vi điều hành rộng hơn.
Tại phường Ninh Thạnh, Trường Tiểu học Ninh Thạnh có một trường chính, bốn phân hiệu và ba điểm trường, tức hoạt động trên tám địa điểm. Cấp trung học cơ sở tại đây vẫn thiếu hai giáo viên Ngữ văn và Địa lí, phải dùng giải pháp thỉnh giảng. Còn phường Tân Ninh, dù số cán bộ quản lý giảm từ 54 xuống 33 người và 21 người chuyển sang làm giáo viên, địa phương vẫn thiếu 27 giáo viên cùng 11 nhân viên. Sáp nhập có thể giảm vị trí quản lý, nhưng không thể thay thế giáo viên đúng môn tại đúng điểm dạy.
Điều chuyển biên chế phải đi cùng sắp xếp trường
Bộ Nội vụ vừa gửi công văn tới UBND các tỉnh, thành phố về thực hiện chính sách tinh giản biên chế theo Nghị định 154/2025, trong bối cảnh địa phương sắp xếp tổ chức bộ máy. Bộ đề nghị nghiên cứu điều chuyển, giảm biên chế quản lý giáo dục và tăng biên chế trực tiếp giảng dạy, đồng thời yêu cầu khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ theo nguyên tắc “Ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên”.
Đây là hướng đi cần thiết, nhưng không nên hiểu là chuyển người quản lý sang lớp học sẽ tự động lấp mọi chỗ trống. Sau điều tiết giáo viên dôi dư, toàn ngành Tây Ninh vẫn thiếu 1.932 giáo viên: 169 ở mầm non, 302 ở tiểu học, 842 ở trung học cơ sở và 619 ở trung học phổ thông. Nhu cầu theo môn, cấp học và địa bàn phải được rà soát cùng lúc với việc sắp xếp cơ sở. Nếu chỉ chăm chăm giảm biên chế giáo dục mà không xác định nơi thiếu người đứng lớp, tinh gọn sẽ dừng ở sơ đồ tổ chức.
Đo hiệu quả bằng lớp học có đủ người
Thách thức của Tây Ninh không phải lựa chọn giữa bộ máy gọn và quyền lợi học sinh, mà là làm cho hai mục tiêu cùng đạt được. Tỉnh dự kiến rà soát những cơ sở vượt khả năng quản lý, nhất là trường có trên 100 lớp, để đề xuất điều chỉnh; về lâu dài, địa phương tạo nguồn giáo viên thông qua đặt hàng đào tạo với các cơ sở giáo dục đại học. Những bước này cần được nối với dữ liệu cụ thể về môn học, điểm trường và số lớp, thay vì chỉ dựa trên tổng biên chế.
Kết quả tinh gọn chỉ có ý nghĩa khi giáo viên hiện diện ở nơi có học sinh và trường có đủ nhân lực để duy trì chất lượng dạy học. Tây Ninh đã giảm đầu mối và giữ được hoạt động học tập cơ bản ổn định, nhưng số liệu thiếu giáo viên cho thấy khâu phân bổ vẫn chưa theo kịp mô hình mới. Vì vậy, bài toán tiếp theo không chỉ là sắp xếp trường, mà là đưa đúng giáo viên đứng lớp đến đúng nơi cần.
