Cơ chế mới không xóa vi phạm, mà mở đường xử lý
Cơ chế xử lý 12 dự án Mường Thanh là nghị quyết của Hà Nội, thông qua ngày 28/10, nhằm phân loại từng công trình sai phạm để quyết định phần nào có thể khắc phục và phần nào phải tháo dỡ, đồng thời bảo vệ người mua nhà không có lỗi. HĐND thành phố thông qua nghị quyết tại kỳ họp thứ 7 với đa số đại biểu có mặt tán thành.
Quyết định này cần thiết vì những tồn tại về đất đai và trật tự xây dựng đã kéo dài nhiều năm, trong khi nhiều công trình được bàn giao cho cư dân dù thủ tục nghiệm thu, đưa vào sử dụng chưa hoàn tất. Cách xử lý theo một khuôn duy nhất có thể khiến việc tuân thủ pháp luật va chạm trực tiếp với nơi ở và an toàn của hàng nghìn hộ dân. Nhưng cơ chế đặc thù không phải giấy phép hợp thức hóa sai phạm: nghị quyết yêu cầu giữ nguyên bản chất vi phạm, công khai quá trình xử lý và quy trách nhiệm cho chủ đầu tư.
Quy mô sai lệch khiến việc phân loại không thể chậm thêm
Trong 12 dự án, số căn hộ được phê duyệt ban đầu là 6.759, còn số căn hộ xây dựng thực tế lên tới 24.943, tức tăng 18.184 căn so với quy mô được duyệt. Sai lệch gắn với các hành vi như xây dựng sai quy hoạch, tăng diện tích sàn và chia nhỏ căn hộ, làm dân số tăng nhanh hơn dự kiến. Đây không chỉ là hồ sơ xây dựng tồn đọng: thêm căn hộ đồng nghĩa với áp lực lên hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ xã hội và chất lượng sống của cư dân.
Đó là lý do vi phạm xây dựng Hà Nội tại các dự án này không thể tiếp tục bị xử lý bằng cách kéo dài rà soát mà thiếu kết quả cụ thể. Nghị quyết tạo căn cứ để đánh giá từng công trình, thay vì mặc định tất cả đều được giữ lại hoặc phải phá bỏ. Sau khi nghị quyết được ban hành, các sở, ngành, Công an thành phố và chính quyền địa phương liên quan dự kiến rà soát, đo đạc, phân loại cụ thể công trình và căn hộ vi phạm.
Hai nhóm công trình, hai hướng xử lý
Nhóm có thể được xem xét tiếp tục tồn tại phải đáp ứng những điều kiện cốt lõi: công trình đã hoàn thành, bảo đảm an toàn chịu lực và phòng cháy, chữa cháy; hạ tầng thiết yếu đáp ứng yêu cầu hoặc có thể bổ sung; đồng thời không vi phạm chỉ giới đường đỏ và đáp ứng quy chuẩn về khoảng cách tại thời điểm xây dựng. Việc giữ lại còn gắn với khắc phục tồn tại và hoàn thành nghĩa vụ tài chính, chứ không phải miễn trách nhiệm.
Nhóm còn lại gồm công trình hoặc hạng mục không đạt tiêu chí, chẳng hạn không bảo đảm an toàn chịu lực, không thể khắc phục yêu cầu phòng cháy, chữa cháy hoặc vi phạm chỉ giới đường đỏ; các trường hợp này thuộc diện buộc phá dỡ. Đây là ranh giới hợp lý: xử lý công trình sai phạm cần dựa trên khả năng bảo đảm an toàn và khắc phục thực tế, không thể lấy việc đã có người ở làm lý do giữ lại mọi hạng mục. Với phần phải tháo dỡ, chủ đầu tư có trách nhiệm lập phương án phá dỡ an toàn trong 30 ngày; nếu không tự giác thực hiện, có thể bị cưỡng chế theo quy định.
Chủ đầu tư trả chi phí, người mua nhà cần được bảo vệ thực chất
Nguyên tắc phân định trách nhiệm là điểm không thể bị làm nhẹ: chủ đầu tư phải thực hiện biện pháp khắc phục và chịu các chi phí phát sinh từ vi phạm; ngân sách nhà nước không chi trả những khoản thuộc trách nhiệm này, trừ khi pháp luật quy định khác. Người mua nhà không có lỗi không thể bị buộc gánh thay hóa đơn xử lý sai phạm. Nếu nguyên tắc ấy không được thực thi đến cùng, cơ chế mới sẽ chuyển hậu quả từ doanh nghiệp vi phạm sang cư dân.
Trường hợp phải di dời, người dân được nhận tiền bồi thường trong thời hạn 90 ngày và có thể thỏa thuận mua nhà ở thuộc dự án của chủ đầu tư; người thuộc diện mua nhà ở xã hội được ưu tiên mua mà không phải bốc thăm. Nếu không phải di dời, cư dân tiếp tục thực hiện hợp đồng đã ký, không trả chi phí khắc phục thay chủ đầu tư và được cấp giấy chứng nhận sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo quy định. Vì vậy, thước đo của nghị quyết không chỉ là số hạng mục được xử lý, mà còn là việc quyền lợi người mua nhà được bảo đảm minh bạch, đúng hạn.
