Công nghệ học đường bắt đầu từ vấn đề thật
Dự án công nghệ học sinh là những giải pháp do học sinh nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm để ứng dụng kiến thức vào nhu cầu cụ thể của cộng đồng. Hai giải Nhất tại Samsung Solve for Tomorrow 2026 cho thấy cách tiếp cận ấy có thể tạo ra sản phẩm gắn với sức khỏe và sinh kế, thay vì dừng ở mô hình trình diễn. Ngày 31/10, Samsung Việt Nam phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia và Bộ Tài chính tổ chức chung kết, trao giải tại Hà Nội. NOVARISE, Trường Tiểu học và THCS FPT Đà Nẵng, thắng bảng THCS; đội CDTD, Trường THPT FPT Cần Thơ, đoạt giải Nhất bảng THPT. Việc đại diện FPT Schools giành cả hai giải cao nhất ở hai bảng là kết quả đáng chú ý, nhưng sức nặng của thành tích nằm ở việc các em chọn bài toán có người dùng cụ thể và hệ quả thực tế.
Quy mô cuộc thi cũng cho thấy nhu cầu đưa STEM vào trường học đang tăng: năm nay có hơn 2.900 bài dự thi từ hơn 1.800 trường THCS và THPT tại 34 tỉnh, thành phố, nhiều nhất kể từ khi chương trình triển khai ở Việt Nam năm 2019. Đó là bối cảnh quan trọng: khi học sinh được khuyến khích quan sát vấn đề quanh mình, công nghệ trở thành phương tiện giải quyết việc hữu ích, không chỉ là mục tiêu học tập.
Robot biến bài tập trị liệu thành hoạt động tương tác
Dự án “Nẹp cánh tay robot trị liệu - REHAB Play Arm” của NOVARISE hướng đến trẻ em khuyết tật vận động tay, một nhóm người dùng cần hỗ trợ tập luyện phục hồi chức năng. Thay vì xem robot như thiết bị trình diễn, nhóm kết hợp cơ cấu hỗ trợ vận động với trò chơi tương tác và hệ thống theo dõi từ xa. Cách thiết kế này nhắm vào một trở ngại rất đời thường: duy trì hứng thú và sự chủ động khi phải tập đi tập lại.
Giá trị của robot phục hồi chức năng vì thế không chỉ nằm ở phần cứng. Biến bài tập thành trò chơi có thể giúp quá trình luyện tập bớt khô khan, còn theo dõi từ xa mở ra khả năng quan sát tiến trình ngoài buổi tập. Nhóm cũng hướng tới mức chi phí phù hợp với điều kiện sử dụng tại Việt Nam, dù hiệu quả lâm sàng và khả năng triển khai rộng vẫn cần được kiểm chứng thêm. Đây là hướng đi đáng khích lệ bởi nó bắt đầu từ trải nghiệm của người tập, thay vì giả định rằng công nghệ tự thân đã là giải pháp.
AI cảnh báo nguy cơ cadimi để hỗ trợ nhà vườn
Ở Cần Thơ, đội CDTD phát triển CDGuard, hệ thống AI-IoT cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng trong đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án xuất phát từ bài toán an toàn đất trong sản xuất nông nghiệp: dữ liệu được thu thập và phân tích để giúp nhà vườn đánh giá nguy cơ, cân nhắc biện pháp cải tạo phù hợp và kiểm soát yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. Đây là một ứng dụng AI cảnh báo ô nhiễm đất có mục tiêu rõ ràng: hỗ trợ quyết định tại vườn, chứ không chỉ đưa ra một cảnh báo chung chung.
Điểm đáng chú ý là CDGuard hướng công nghệ đến người trồng trọt, những người cần thông tin có thể dùng để hành động. Tuy vậy, cảnh báo chỉ hữu ích khi dữ liệu đáng tin cậy, kết quả dễ hiểu và khuyến nghị phù hợp với điều kiện từng khu vườn. Việc dự án hướng tới hỗ trợ cải tạo đất cho thấy nhóm đã nghĩ vượt qua khâu nhận diện nguy cơ, nhưng chặng đường từ mô hình dự thi đến công cụ sử dụng thường xuyên vẫn cần thử nghiệm thực địa và hoàn thiện.
Từ giải thưởng đến năng lực tiếp tục thử nghiệm
Hai dự án cho thấy cuộc thi có ý nghĩa nhất khi đưa ý tưởng công nghệ của học sinh vào các vấn đề cộng đồng — sức khỏe, nông nghiệp, an toàn và môi trường — với người hưởng lợi cụ thể như trẻ em và nông dân. Giải thưởng có thể mở thêm cơ hội, nhưng không tự bảo đảm sản phẩm sẽ được sử dụng rộng rãi. Điều quyết định là các nhóm có tiếp tục kiểm tra độ chính xác, độ an toàn và tính tiện dụng với người dùng hay không.
Hai trường có đội đoạt giải Nhất sẽ được tài trợ phòng học STEM Lab, tạo thêm điều kiện thực hành và phát triển dự án khoa học, công nghệ. NIC cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với Samsung mở rộng đào tạo STEM, AI và Bootcamp tới nhiều trường; đồng thời kết nối đội thi với chuyên gia để hoàn thiện sản phẩm, ứng dụng tại địa phương và hướng tới thương mại hóa dự án có tiềm năng. Đây là bước tiếp theo cần thiết: biến thành tích trên sân khấu thành quá trình thử nghiệm bền bỉ.
Giải Nhất của NOVARISE và CDTD không chỉ ghi nhận năng lực lập trình hay chế tạo, mà còn cho thấy học sinh có thể đặt công nghệ vào đúng chỗ: bên cạnh người cần phục hồi vận động và người cần bảo vệ đất canh tác. Nếu được tiếp tục thử nghiệm cùng cộng đồng, hai dự án có cơ hội trưởng thành thành giải pháp hữu ích; đó mới là thước đo dài hạn của một cuộc thi sáng tạo.
