Công nghệ có giá trị khi chạm đến vấn đề thật
Samsung Solve for Tomorrow là cuộc thi khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức STEM để phát triển giải pháp công nghệ cho những vấn đề xã hội cụ thể, từ sức khỏe đến môi trường và sản xuất. Tại vòng chung kết tổ chức ở Hà Nội ngày 31/10, hai đội học sinh từ Đà Nẵng và Cần Thơ giành giải Nhất với những hướng tiếp cận khác nhau nhưng cùng đặt nhu cầu cộng đồng làm điểm xuất phát. Đây là lựa chọn đáng chú ý: công nghệ không được trình bày như mục tiêu tự thân, mà như công cụ có thể hỗ trợ một người tập vận động hoặc giúp nông dân ra quyết định về đất canh tác. Mùa giải thu hút hơn 2.900 bài dự thi từ hơn 1.800 trường thuộc 34 tỉnh, thành phố, mức cao nhất kể từ khi chương trình được triển khai tại Việt Nam năm 2019. Quy mô ấy cho thấy học sinh ứng dụng AI và STEM đang tìm cách bước khỏi bài tập lớp học.
Nẹp robot biến phục hồi chức năng thành bài toán thiết kế
Đội NOVARISE, Trường TH&THCS FPT Đà Nẵng, đoạt giải Nhất bảng A với “Nẹp cánh tay robot trị liệu - REHAB Play Arm”, dự án dùng robot hỗ trợ trị liệu và phục hồi chức năng vận động cánh tay. Ý nghĩa của một robot phục hồi chức năng không nằm ở vẻ mới lạ của thiết bị, mà ở việc công nghệ được hướng vào một nhu cầu cụ thể của người cần tập vận động. Dự án đưa học sinh đến gần câu hỏi thiết kế có ích: làm sao để một giải pháp kỹ thuật phục vụ quá trình trị liệu, thay vì chỉ chứng minh rằng nhóm có thể lắp ráp một sản phẩm. Nguồn thông tin công bố chưa nêu chi tiết về hiệu quả lâm sàng hay khả năng triển khai rộng; vì vậy, giải thưởng nên được xem là sự ghi nhận tiềm năng và cách xác định vấn đề, không phải bằng chứng thay thế đánh giá chuyên môn.
AI-IoT hướng cảnh báo đến quyết định của nhà vườn
Ở bảng B, đội CDTD của Trường THPT FPT Cần Thơ giành giải Nhất với CDGuard, hệ thống kết hợp AI và IoT để cảnh báo sớm nguy cơ cadimi khả dụng trong đất trồng sầu riêng, đồng thời hỗ trợ người trồng cân nhắc cải tạo đất. Đây là một ví dụ thiết thực về AI cảnh báo ô nhiễm: giá trị không chỉ nằm ở phát hiện nguy cơ, mà ở khả năng giúp người dùng có thêm căn cứ trước khi quyết định xử lý đất. Với nông nghiệp, kiểm soát chất lượng đất gắn trực tiếp với yêu cầu bảo đảm chất lượng và an toàn nông sản. Tuy nhiên, cảnh báo không tự động giải quyết vấn đề; độ tin cậy của dữ liệu và cách chuyển kết quả thành hướng dẫn dễ hiểu sẽ quyết định hệ thống hữu ích đến đâu. Dù vậy, việc học sinh chọn bài toán gắn với sinh kế địa phương cho thấy công nghệ có thể bắt đầu từ những lo ngại cụ thể của người làm vườn.
Giải thưởng là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Hai dự án cho thấy một hướng học STEM đáng khuyến khích: quan sát vấn đề gần gũi, chọn công nghệ phù hợp rồi nghĩ đến người sẽ sử dụng giải pháp. Nhưng để đi từ mô hình dự thi đến ứng dụng đời sống, các nhóm còn cần kiểm chứng hiệu quả, độ an toàn và khả năng vận hành trong điều kiện thực tế. Theo thông tin tại sự kiện, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia sẽ tiếp tục phối hợp với Samsung mở rộng các chương trình đào tạo STEM, AI và Bootcamp đến nhiều trường học hơn; với dự án có tiềm năng, trung tâm định hướng hỗ trợ tiến tới thương mại hóa. Đó là bước tiếp theo cần thiết: không chỉ trao giải cho ý tưởng, mà còn giúp học sinh phát triển sản phẩm có thể phục vụ cộng đồng. Samsung Solve for Tomorrow đáng chú ý nhất khi mở được con đường ấy, để robot trị liệu và AI nông nghiệp được đánh giá bằng ích lợi thực tế.
