Bảo mật dữ liệu phải tính đến những rủi ro mới
Mật mã hậu lượng tử là nhóm phương pháp mật mã được thiết kế để bảo vệ dữ liệu trước khả năng máy tính lượng tử làm suy yếu những thuật toán đang dùng, qua đó giúp hệ thống chuẩn bị cho một năng lực tính toán mới. Đây không còn là chuyện có thể gác lại: AI và điện toán lượng tử đang thay đổi cách dữ liệu bị khai thác, còn các hệ thống số vẫn phải bảo vệ thông tin lâu dài.
VCRIS 2026 khai mạc tại Học viện Kỹ thuật mật mã ở Hà Nội sáng 29/10, diễn ra trong hai ngày 29–30/10 dưới sự chỉ đạo của Ban Cơ yếu Chính phủ và phối hợp với các đơn vị nghiên cứu, chuyên môn trong nước. Hội thảo tập trung vào giải pháp bảo vệ dữ liệu trước AI, điện toán lượng tử và tấn công mạng, đồng thời thúc đẩy kiểm thử bảo mật phần cứng.
Lý do cần hành động sớm nằm ở dữ liệu có thời hạn bảo mật dài. Kẻ tấn công có thể thu thập thông tin đã mã hóa hôm nay rồi chờ đến khi đủ năng lực giải mã; RSA và ECC, đang phục vụ trao đổi khóa, xác thực và chữ ký số, cũng đối mặt thách thức từ máy tính lượng tử.
Từ quyền riêng tư đến kiểm thử phần cứng
VCRIS cho thấy an toàn thông tin không thể chỉ được xem như bài toán chọn thuật toán. Các chuyên gia bàn về tác động của AI, mật mã hậu lượng tử và cách bảo vệ quyền riêng tư trong suy luận AI, học liên kết; câu hỏi thực tế là dữ liệu nào được giữ kín và làm sao xác minh hệ thống tuân thủ cam kết bảo vệ.
Phần cứng cũng cần được kiểm tra thay vì mặc định an toàn vì đã vượt qua thử nghiệm chức năng. Các nội dung được giới thiệu gồm phân tích kênh kề, tiêm lỗi, kiểm thử mật mã hậu lượng tử và đánh giá an ninh mạng, hạ tầng AI. Đây là hướng đi đáng chú ý: điểm yếu có thể nằm trong cách thiết bị xử lý thông tin, không chỉ trong phần mềm hay giao thức.
Quy mô hội thảo phản ánh mức độ quan tâm nghiên cứu: 106 bài được gửi, 45 bài được chọn trình bày trong 9 phiên; 27 bài có đồng tác giả quốc tế với 40 tác giả từ nhiều quốc gia. Nhưng số lượng nghiên cứu chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng kiểm chứng độc lập và thử nghiệm trong môi trường vận hành thật.
Đối với người dùng, mật mã không phải khái niệm xa vời: nó giúp bảo vệ thông tin, giao dịch dữ liệu và niềm tin vào dịch vụ số. Công nghệ phân phối khóa lượng tử được giới thiệu tại hội thảo khai thác nguyên lý cơ học lượng tử để phát hiện nguy cơ nghe lén trên kênh lượng tử.
Doanh nghiệp cần lộ trình, không phải thay thế vội vàng
Với doanh nghiệp và tổ chức, lựa chọn hợp lý không phải chờ đến khi máy tính lượng tử trở thành mối đe dọa trực tiếp, cũng không phải thay toàn bộ hạ tầng ngay lập tức. Hội thảo về bảo mật hậu lượng tử dự kiến ngày 3/11/2026 tại Hà Nội tập trung vào quản trị dữ liệu và lộ trình chuyển đổi, đồng thời tạo diễn đàn trao đổi về yêu cầu kỹ thuật, hạ tầng và mô hình triển khai.
Bước đầu nên là lập danh mục dữ liệu nhạy cảm, xác định thông tin cần được bảo vệ trong thời gian dài, rà soát nơi đang dùng RSA hoặc ECC và đánh giá khả năng nâng cấp thiết bị, ứng dụng, mạng lưới. Sau đó, tổ chức có thể thử nghiệm mật mã hậu lượng tử trên các hệ thống phù hợp, kiểm tra khả năng tương thích và yêu cầu hiệu năng trước khi mở rộng. Cách làm theo giai đoạn giảm nguy cơ gián đoạn và tránh đầu tư vào giải pháp chưa được kiểm chứng.
VCRIS tiếp nhận 106 bài và chọn 45 công trình, nhưng chính các chuyên gia cũng nhấn mạnh thuật toán mới cần được kiểm chứng an toàn và thử nghiệm ứng dụng trước khi triển khai rộng. Một doanh nghiệp bảo mật lượng tử Canada, thành lập năm 2018, cho biết có 13 bằng sáng chế và hơn 45 công bố khoa học; các con số này mô tả quy mô hoạt động, không thay thế đánh giá độc lập hay thẩm định phù hợp với nhu cầu từng tổ chức.
Chuẩn bị ngay để không phải trả giá bằng dữ liệu
Thông điệp đáng nhớ từ các thảo luận là bảo mật dữ liệu phải được xem như quá trình liên tục: AI làm thay đổi bề mặt tấn công, điện toán lượng tử tạo sức ép lên nền tảng mật mã hiện hành, còn phần cứng và quyền riêng tư đòi hỏi kiểm tra riêng. Không một thuật toán hay sản phẩm đơn lẻ nào giải quyết được tất cả.
Tổ chức nên bắt đầu từ kiểm kê dữ liệu và hệ thống, ưu tiên bảo vệ thông tin có giá trị lâu dài, rồi xây dựng thử nghiệm có tiêu chí rõ ràng cho mật mã hậu lượng tử và kiểm thử thiết bị. VCRIS 2027 được trao quyền đăng cai cho Đại học Đà Nẵng, với Viện Nghiên cứu và Đào tạo Việt-Anh cùng Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến đảm nhiệm tổ chức.
Kết luận: chuẩn bị sớm không đồng nghĩa chạy theo công nghệ mới, mà là biết dữ liệu nào cần giữ an toàn, hệ thống nào dễ tổn thương và giải pháp nào đã được kiểm chứng. Trong một môi trường số ngày càng phức tạp, đó là nền tảng thực tế nhất để bảo đảm an toàn thông tin.
